Afetlerin bedeli katlanıyor: “6 Şubat’tan ders çıkarılmadı”

Birleşmiş Milletler Afet Risk Azaltma Ofisi’nin (UNDRR) yayımladığı Küresel Afet Risk Azaltma Değerlendirme Raporu 2025 (GAR 2025), afetlerin dünya genelinde ekonomik yükünün hızla arttığını ortaya koydu. Rapora göre afetlerin yıllık doğrudan maliyeti 1970–2000 yılları arasında 70-80 milyar dolar seviyesindeyken, bu rakam 2001–2020 döneminde 180-200 milyar dolara yükseldi. Benzer tablo Türkiye için de geçerli.

1999 Marmara Depremleri’nin ülke ekonomisine maliyeti yaklaşık 17 milyar dolar olarak hesaplanırken, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin maliyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından 103,6 milyar dolar olarak açıklandı. TBMM Deprem Zararlarını Azaltma Komisyonu Raporu’nda ise bu rakamın 148,9 milyar dolara ulaşabileceği belirtildi.

“Türkiye hep üst sıralarda”

Uluslararası Afet Veri Tabanı (EM-DAT) verilerine dikkat çeken TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası, Türkiye’nin afet sayısı, can kaybı ve etkilenen nüfus açısından dünyada üst sıralarda yer aldığını vurguladı. Açıklamada, afetlerin yol açtığı kayıpların yalnızca ekonomik olmadığının altı çizildi.

6 Şubat depremlerinde 53 bin 537 yurttaşın yaşamını yitirdiği hatırlatılarak, özellikle çocuklar ve gençlerin yaşadığı kayıpların hiçbir maddi karşılıkla telafi edilemeyeceği ifade edildi.

“Üç yıl geçti, tablo değişmedi”

Depremlerin üzerinden üç yıl geçmesine rağmen kalıcı ve sistematik önlemlerin hayata geçirilmediğini savunan oda yönetimi, siyasi iktidarın afet risklerini azaltmaya yönelik adımlar yerine rant odaklı düzenlemelere yöneldiğini belirtti. Açıklamada, Tapu Kanunu ve bazı kanunlarda değişiklik öngören torba yasa teklifinin, zemin etütlerini denetimsizleştireceği ve binlerce jeoloji mühendisini işsiz bırakacağı ifade edildi.

Deprem davalarının da beklenen adaleti sağlamadığı belirtilerek, “yapanın yanına kâr kaldığı” bir tablo oluştuğu savunuldu.

“Konutlar teslim edildi ama sorunlar bitmedi”

Yetkililerin 455 bin kalıcı konutun hak sahiplerine teslim edildiğini açıkladığı hatırlatılan açıklamada, sahada yapılan incelemelerde ciddi sorunların devam ettiği bildirildi. Geçici teslimler, kiracıların konut sahibi olamaması, altyapı eksiklikleri, suya erişim sorunları ve sosyal donatı alanlarının yetersizliği öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.

Hibe ve krediyle yürütülen yerinde dönüşüm projelerinin, artan inşaat maliyetleri nedeniyle büyük ölçüde başarısız olduğu, çok sayıda müteahhidin projeleri yarım bıraktığı belirtildi. Kırsalda yapılan köy evlerinin önemli bir bölümünün boş kaldığı, konutların köylülerin yaşam koşullarına uygun inşa edilmediği ifade edildi.

“Afetler takdiri ilahi değil, takdiri idari”

Açıklamada, afetlerin kader değil yönetim sorunu olduğu vurgulanarak, Türkiye’nin yeni bir afet anlayışına ihtiyacı olduğu kaydedildi. Afet risklerinin azaltılmasına yönelik yatırımların maliyet olarak görülmemesi gerektiği belirtilirken, şu çağrılar öne çıktı:

• Afet Risk Azaltma Kanunu acilen çıkarılmalı

• Rant odaklı torba yasa teklifleri geri çekilmeli

• Bilimsel, katılımcı ve kamusal denetimi esas alan bir afet yönetim sistemi kurulmalı

• Afet, Acil Durum ve İklim Değişikliği Bakanlığı oluşturulmalı

• “Afet suçu” kavramı Türk Ceza Kanunu’na girmeli

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası, benzer acıların yeniden yaşanmaması için merkezi ve yerel yönetimlerin şeffaf, hesap verebilir ve bilimsel bir yaklaşımı benimsemesi gerektiğini vurguladı.