HAGB (Hükmün Açıklanmasını Geriye Bırakma) nedir ve iptal edilmesi ne anlama geliyor?

Anayasa Mahkemesi’nin hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) yönündeki uygulamayı iptal etme kararını değerlendiren  Av. Dr. Ali Önal, “Somut adaleti sağlama açısından, sanığı toplumu kazandırma bakımından iyi bir uygulama. Ancak eleştirilen yönleri var. TBMM bu 1 yıl içerisinde eleştirileri düzeltecek ve yeniden bir uygulama yapacak” dedi. 

Anayasa Mahkemesi (AYM) 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231'inci maddesinde yer alan, 2 yıl veya daha az süreli hapis cezaları veya adli para cezalarında hükmün açıklanmasının geri bırakılması yönündeki uygulamayı anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal etti. 1 Ağustos 2023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan iptal kararı özetle ‘adil yargılanma hakkına ilişkin ihlal oluşturabileceği’ şeklinde gerekçelendirildi.

“UZUN ZAMANDIR TARTIŞILIYORDU”

HAGB’nin iptaline ilişkin AYM kararını değerlendiren Av. Dr. Ali Önal, “Aslında çok uzun zamandan beri tartışılıyordu. Anayasa Mahkemesi’nin gerekçeli kararında da vurgulandığı gibi ve daha evvelki Atilla Yazar kararı gibi. O kararda da denildiği gibi, özellikle mağdur açısından yani suçtan zarar gören açısından zararın karşılanmadığı ve adaletin sağlanmadığı eleştirisi var. Zira Ceza Hukuku’nun temel amacı somut adaleti sağlamaktır ve adalete hizmet etmektir. HAGB’nin bu anlamda adalete hizmet etmediği, özellikle de mağdurun zararını karşılamadığı noktasında ciddi bir eleştiri var. Öbür yandan da hakimler açısından şöyle ki: HAGB kararını daha deliller toplanmadan, mahkemenin başında sanığın ifadesini alırken HAGB isteyip istemediklerini soruyorlar. Sanık da ‘ben kabul ediyorum’ dediği anda otomatik olarak hakim somut adaleti sağlamadan, HAGB şartları da varsa sanığa HAGB’yi verip geçiyordu. Bu noktada sanık açısından adil yargılanma ilkesinin ihlal edildiği, sanığın adil yargılanmadığı, ceza alma baskısı altında savunma yapmış olduğu gibi eleştiriler de vardı. Anayasa Mahkemesi tüm bu durumlardan kaynaklı olarak bu hükmü iptal etti” diye konuştu.

“1 YIL DAHA UYGULANACAK”

HAGB’nin 1 yıl daha uygulanacağına dikkat çeken Önal, “Bu durumun en az1 yıllık uygulaması daha olacak. Çünkü Anayasa Mahkemesi 1 yıl daha HAGB’nin geçerli olacağına karar verdi ve kanunun 1 yıl sonra iptaline karar verdi. Bu süreç zarfında TBMMAnayasa Mahkemesi’nin eleştirileri çerçevesinde yeni bir düzenleme yapacak. Aslında HAGB kötü bir uygulama değil. Somut adaleti sağlama açısından, sanığı toplumu kazandırma bakımından iyi bir uygulama. Ancak eleştirilen yönleri var. TBMM bu 1 yıl içerisinde eleştirileri düzeltecek ve yeniden bir uygulama yapacak” diye konuştu.

“KARAR GEÇMİŞE ETKİLİ DEĞİL”

AYM kararlarının geçmişe yönelik etkisinin bulunmadığını aktaran Önal, “Anayasa Mahkemesi’nin kararı geçmişe etkili değildir. Bu zamana kadar verilen HAGB kararları ve bundan sonraki 1 yıl içerisinde verilecek uygulamalar geçerli olmaya devam edecek. Ancak bu süre zarfında düzenleme yapıldıktan sonra süreç devam edecektir” ifadelerini kullandı.

HAGB NEDİR? 

2005'te Türk Ceza ve Ceza Usul Hukuku'nda yapılan değişiklikle yürürlüğe giren HAGB düzenlemesi, 2 yıl veya daha az hapis cezası ya da adli para cezası öngörülen suçlarda, yargılama sonucunda verilecek mahkûmiyet hükmünün açıklanmasının belirli koşullara bağlı olarak 5 yıllığına ertelenmesi ve bu koşulların gerçekleşmesinin ardından, davanın düşürülmesi anlamına geliyor. Geri bırakma süresi boyunca kişi, belirli şartları yerine getirmek zorunda. Bunların en önemlisi, HAGB kararının kesinleşmesinden itibaren 5 yıl boyunca yeniden kasıtlı bir suç işlememesi.

Bu süre boyunca şartları yerine getirirse, sanık hakkında açılmış kamu davasının düşürülmesine karar veriliyor ve sanık ceza almamış oluyor. HAGB kararını kabul eden sanığın temyiz hakkı yok ve istinaf mahkemesine başvuramıyor. Şartları ihlal ederse de, mahkeme açıklanması geri bırakılan hükmü açıklıyor, yani verilen cezanın uygulanmasına karar verebiliyor. Verilen bu karar da istinaf yasa yolu incelemesine tabi olur.