Karşılıksız çeklerde milyarlık tablo: “Hapis değil, ödeme kolaylığı istiyoruz”

ESGROUP Haber Merkezi Müdürü ve Anadolu Gazetesi yazarı Tarkan Demir’in “Enflasyon yerinde saydı, karşılıksız çekler patladı”  başlıklı köşe yazısı, karşılıksız çek nedeniyle mağduriyet yaşadığını belirten kişilerin tepkilerini yeniden gündeme getirdi. Yazının ardından sosyal medyada 5941 sayılı Çek Kanunu’nun yeniden düzenlenmesi ve karşılıksız çek nedeniyle uygulanan yaptırımların değiştirilmesi yönünde paylaşımlar yapıldı.

Tartışmanın odağında, ekonomik sıkıntılar nedeniyle çek borcunu ödeyemeyen kişilere uygulanan adli para cezası ve bu cezanın ödenmemesi durumunda ortaya çıkabilen hapis yaptırımı bulunuyor. Sosyal medya kullanıcıları, borcun ödenememesinin tek başına hapisle sonuçlanmasının hem borçluyu hem de alacaklıyı zor durumda bıraktığını savunuyor.

Karşılıksız çek tutarı ekimde 26,4 milyar liraya ulaştı

Tarkan Demir, köşe yazısında enflasyonun yanı sıra reel sektörde yaşanan sorunlara da dikkat çekti. Konkordato ve iflaslar, istihdam kaybı ve daralan piyasalara değinen Demir, karşılıksız çeklerdeki artışı ekonomik tablonun göstergelerinden biri olarak değerlendirdi.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının Elektronik Veri Dağıtım Sistemi verilerine göre, Ekim 2026’da bankalara 727 bin 63 çek ibraz edildi. Bu çeklerin toplam tutarı 676,5 milyar lira oldu. Aynı ayda 21 bin 460 çek için karşılıksız işlemi yapılırken, bu çeklerin toplam tutarı 26,39 milyar liraya ulaştı.

Eylül ayında 25,65 milyar lira olan karşılıksız çek tutarı, ekimde yüzde 2,9 yükseldi. Geçen yılın ekim ayında 19,58 milyar lira seviyesinde bulunan tutardaki yıllık artış ise yüzde 34,8 olarak kaydedildi. Buna karşılık karşılıksız işlem gören çek sayısı, bir önceki yılın aynı ayına göre geriledi.

5941 sayılı Çek Kanunu ne getiriyor?

5941 sayılı Çek Kanunu, çeklerin düzenlenmesi ve kullanılmasıyla ilgili kuralları, bankaların yükümlülüklerini ve karşılıksız çek durumunda uygulanacak yaptırımları kapsıyor.

Kanunun 5’inci maddesine göre, çekin kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulmasına rağmen karşılığının bulunmaması ve bu nedenle “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet verilmesi durumunda, hamilin şikâyeti üzerine çekle ilgili sorumlu kişi hakkında adli para cezasına hükmedilebiliyor. Ceza, karşılıksız kalan çek bedelinden az olamıyor. Hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde ise ceza, infaz mevzuatı kapsamında hapse çevrilebiliyor.

Mahkeme tarafından ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilebiliyor. Kanunun 6’ncı maddesi ise karşılıksız kalan çek bedelinin, kanunda belirtilen faizle birlikte tamamen ödenmesi hâlinde davanın düşmesi veya kesinleşmiş mahkûmiyet kararının sonuçlarının ortadan kaldırılması imkânını düzenliyor. 

Çek nedeniyle şikâyet süresine ilişkin de önemli bir ayrıntı bulunuyor. İcra ve İflas Kanunu’nun 347’nci maddesinde, şikâyet hakkının fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlükârda fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılması gerektiği düzenleniyor. Bu nedenle çek mağdurlarının hak kaybı yaşamamak için somut olaylarına ilişkin süreleri hukuki destek alarak değerlendirmesi önem taşıyor. 

Sosyal medyada kanunun değiştirilmesi isteniyor

Köşe yazısının ardından sosyal medyada paylaşım yapan ve kendilerini çek mağduru olarak tanımlayan kişiler, mevcut yaptırımların ekonomik koşullar dikkate alınarak yeniden ele alınmasını talep etti.

Paylaşımlarda, borcun inkâr edilmediği ancak ödeme gücünün bulunmadığı durumlarda hapis tehdidinin çözüm üretmediği savunuldu. Bazı kullanıcılar, ekonomik sorunlar nedeniyle işletmelerini kapatmak zorunda kalan esnafın yeniden ticarete dönebilmesi için düzenleme yapılmasını istedi.

Sosyal medyada öne çıkan yorumlardan bazıları şöyle:

“5941 sayılı Çek Yasası’ndaki hapis yaptırımı orantısızdır. Borç inkâr edilmiyor, ödeme imkânı yok. Hapis hem borçluyu hem alacaklıyı mağdur eder, üretim durur.”

“Ekonomik sıkıntılar yüzünden kapanan işletmeler, işsiz kalan çalışanlar ve dağılan aileler var. Çek mağduru esnafın yeniden ticarete dönmesine fırsat verilsin.”

“Ekonomik soruna cezai değil, ekonomik çözüm gerekir. 5941 sayılı Çek Kanunu, günümüzün ekonomik gerçekleri ve insan hakları gözetilerek değiştirilmelidir.”

Paylaşımlarda ortak talep, karşılıksız çek nedeniyle yaşanan mağduriyetlerin azaltılması ve borçların ödenmesini kolaylaştıracak yeni düzenlemelerin hayata geçirilmesi oldu.

TARKAN DEMİR'İN KÖŞE YAZISINI DAHA AYRINTILI OKUMAK İÇİN TIKLAYIN...