Parasetamol ve otizm: Hamilelikte kullanımı güvenli mi?

Son dönemde, ABD Başkanı Donald Trump, hamilelik sürecinde Tylenol gibi parasetamol içeren ağrı kesicilerin otizm riskini artırdığı iddialarıyla, bu tür ilaçların kullanımının sınırlandırılacağını açıkladı. Ancak bilim insanları bu iddiaların henüz nedensel bir kanıtla desteklenmediğini, sadece bazı gözlemsel çalışmalarda “ilişki” bulunduğunu, ama otorite kurumlarının ilacı tamamen yasaklamaktan çok temkinli kullanılması yönünde uyarılar yaptığını belirtiyor.

Hamilelikte ağrı ve ateşi kontrol altına almak, anne ve fetüs sağlığı için kritik öneme sahiptir. Parasetamol (acetaminophen / Tylenol), bu dönemde yaygın olarak kullanılan ve geleneksel olarak güvenli kabul edilen bir seçenektir. Fakat son zamanlarda yapılan birçok gözlemsel çalışma, parasetamol kullanımının otizm spektrum bozuklukları (ASD) ve dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu (ADHD) gibi nörogelişimsel sorunlarla ilişkili olabileceğini öne sürüyor. Trump’ın söylemleri bu tartışmayı halk arasında gündeme taşımış durumda. Bilimsel topluluk ise bu tür ilişkileri araştırırken, metodolojik zorluklar, konfüzyon faktörleri ve nedensellik iddialarının eksikliği gibi hususlara dikkat çekiyor.

Trump’ın Açıklamaları

Donald Trump, 19 Eylül günü yaptığı açıklamada otizm vakalarının “tamamen kontrolden çıktığını” ve bunda Tylenol gibi parasetamol bazlı ilaçların hamilelikte kullanılmasının rolü olabileceğini söyledi. Hamile kadınlara Tylenol kullanmaktan kaçınmaları ve “dişlerini sıkmaları” tavsiyesi verdi; yani ağrı ve rahatsızlıkla baş etmeleri için ilaca değil dayanıklılığa yönelmeyi önerdi.  Trump, bu yönde bir sağlık tavsiyesi yayınlanacağını ve doktorlara ve halk sağlığı kurumlarına bu iddia ile ilgili yönlendirme yapılacağını belirtti. 

Bilimsel Veriler ve Kurumların Tutumu

Gözlemsel Çalışmalar

Harvard ve Mount Sinai gibi kurumların yaptığı sistematik incelemeler, parasetamolün hamilelikte kullanımının, çocuğun otizm ya da ADHD geliştirme riskinde bir miktar artışla ilişkilendirilebileceğini, özellikle kullanım süresi uzadıkça ve doz arttıkça bu ilişkinin daha belirgin olabileceğini öne sürüyor. 

Harvard Halk Sağlığı Okulu
Örneğin, JAMA’da yayımlanan İsveç’teki büyük kohort çalışması, genel modellerde küçük bir risk artışı tespit etmiş; ama aynı zamanda kardeş kontrollü analizlerde bu riskin yok olduğunu göstermiş — yani genetik ve çevresel faktörler gibi ortak ailevi etkiler bu artışta rol oynuyor olabilir. 

Kurumsal Görüşler ve Güvenlik Değerlendirmeleri

Amerikan Obstetrik ve Jinekoloji Koleji (ACOG): Parasetamol kullanımının hamilelik sırasında ağrı ve ateş için önemli ve genellikle güvenli bir seçenek olduğunu söylüyor; fakat ilacın gereksinim halinde, en düşük etkili doz ve en kısa süreyle kullanılması gerektiği yönünde uyarılar var.  The Society for Maternal-Fetal Medicine (SMFM): Mevcut kanıtların nedensel bir ilişki göstermediğini; parasetamolün hamilelikte otizm ya da diğer nörogelişimsel bozukluklara yol açtığına dair kesin bir veri olmadığını belirtiyor.  Avrupa İlaç Ajansı (EMA) gibi kurumlar da, şu ana kadar elde edilen bilimsel verilerin geleneksel kılavuzları değiştirecek düzeyde olmadığı görüşünde. 

Değerlendirme: Güvenli mi, değil mi?

Şu ana kadar “parasetamol hamilelikte otizme kesin olarak neden olur” şeklinde bir bilimsel kanıt yok. Gözlemsel çalışmalar “ilişki” buluyor, ama bu ilişkilerin nedensellikten ziyade; annenin başka sağlık sorunları olması, genetik yatkınlık, sosyoekonomik durum gibi faktörlerle karışmış olma ihtimali yüksek. Ağrı ve ateş kontrolü önemli; çünkü yüksek ateşin ve tedavi edilmemiş enfeksiyonların fetüs üzerinde olumsuz etkileri olabilir. Bu nedenle parasetamolün alternatifleri de risk taşıdığından, bazen en güvenli seçenek olarak kalabilir. Uygun yaklaşım: doktor gözetiminde, ihtiyaç halinde, mümkün olan en düşük dozda ve en kısa süreyle kullanmak; ilacın tamamen kaçınılmasından ziyade fayda-zarar dengesi yapılmalı.

Hamilelikte parasetamol kullanımıyla otizm riski arasında bazı gözlemsel çalışmalar “küçük dereceli ilişki” olduğunu öne sürüyor, ama bu, bugüne kadar nedensel bir ilişki olarak doğrulanmadı. Trump’ın söylemleri bu ilişkiyi daha agresif bir yönde yorumluyor. Sağlık otoriteleri ise tedbirlilikten yanayken, ilacın potansiyel zararları ile tedavi edilmemiş durumların riskleri arasında denge kurulması gereğini vurguluyor.