Herkes yazıyor ama kimse okumuyor

Sosyal medya akışları arasında parmağımızı aşağı kaydırırken; her köşe başında bir "düşünür", her profilde bir "kanaat önderi", her ekranda ise 280 karaktere sıkıştırılmış mutlak doğrularla karşılaşıyoruz. Felsefeden siyasete, edebiyattan sosyolojiye kadar insanlığın yüzyıllar boyunca acı çekerek, kafa yorarak ve ciltler dolusu eser üreterek inşa ettiği birikim; bugün beğenilme kaygısıyla cilalanmış üç cümlelik aforizmalara kurban ediliyor.

Artık kimsenin bir kitabın üç yüz sayfasını sabırla çevirmeye, bir meselenin tarihsel arka planını kurcalamaya ya da bir fikrin çelişkileriyle yüzleşmeye tahammülü yok. Derinlikli okuma eylemi, yerini "özet tüketimine" bıraktı. İki dakikalık videolardan öğrenilen tarih, alıntı görsellerinden devşirilen felsefe ve yapay zekâ algoritmalarına saniyeler içinde yazdırılan kusursuz ama ruhsuz metinlerle herkes her şeyin uzmanı kesildi.

Sosyal medya entelektüelliğinin en belirgin özelliği, anlamaktan ziyade "görünme" arzusudur. Okumak yalnızlık, sabır ve tevazu ister; oysa ekran başında "yazıyor gibi yapmak" anında alkış, etkileşim ve sahte bir otorite kazandırır. Bu yüzden dijital meydanlar, birbirini dinlemeyen, birbirinin yazdığını dahi okumayan ama durmaksızın konuşan kalabalıklarla dolup taşıyor.

Yapay zekânın metin üretimini sıradanlaştırdığı bu yeni eşikte ise mesele bambaşka bir boyuta evrildi. Artık bir metnin arkasında gerçek bir insan emeği, yaşanmış bir keder ya da süzülmüş bir akıl olup olmadığını ayırt etmek bile güçleşti. Kelimeler kusursuz diziliyor, cümleler parlıyor fakat içlerinde tek bir damla kan, ter ya da sahici bir sancı bulunmuyor. Makinelerin ürettiği o pürüzsüz cümlelerin gölgesinde, insan kaleminin o kusurlu ama sahici titreyişi giderek siliniyor.

Bilginin bu denli yüzeyselleştiği yerde ilk kurban edilen şey her zaman eleştirel düşüncedir. Çünkü eleştiri, konuyu bütün boyutlarıyla kavramayı gerektirir. Oysa 280 karakterlik hız çağında eleştiri; yerini linç kültürüne, slogan atmaya ve "ya bensin ya düşman" kolaycılığına bıraktı. Karmaşık toplumsal meseleler, birkaç kelimelik popüler etiketlerin içine hapsedilerek boğuluyor.

Gerçek entelektüellik, her konuda ahkâm kesmek değil; bilmediği yerde susabilme erdemini göstermek ve hakikatin peşinde yorulmayı göze almaktır. Ekranların sunduğu o hızlı hazza teslim olduğumuz sürece, kendi yarattığımız gürültünün içinde sağırlaşmaya devam edeceğiz.

Herkesin konuştuğu ama kimsenin dinlemediği; herkesin yazdığı ama kimsenin okumadığı bu dijital Babil Kulesi’nde asıl devrim, bir anlığına ekranı kapatıp gerçekten anlamak için satırların arasına sığınabilmektir.