Türkiye’yi bekleyen büyük eğitim krizi: 2030’da sınıflar boş kalacak!

Türk Eğitim Derneği’nin düşünce kuruluşu TEDMEM’in hazırladığı 2025 Eğitim Değerlendirme Raporu, örgün eğitimde yaşanan sorunları çarpıcı verilerle ortaya koydu. 2024-2025 eğitim döneminde:

• Genel liselerde sınıf tekrarı oranı %18,5
• Mesleki teknik liselerde %28,5
• İmam hatip liselerinde %30

Özellikle örgün eğitimden açıköğretim liselerine geçişlerde önemli bir artış görüldü. 9. sınıflardaki geçişler bir yılda yaklaşık üç kat artarak 47 bin 491’e yükseldi ve toplam geçişlerin %58,4’ünü oluşturdu. Buna karşılık, 12. sınıf öğrencilerinin açıköğretime geçiş oranı dört kat azaldı; bu düşüş, alınan politika tedbirleriyle ilişkilendiriliyor.

YKS verileri okul başarısını işaret ediyor

2025 YKS sonuçları, lise son sınıf öğrencilerinin sınav tekrarlarının kronikleştiğini gösterdi. Yerleşen adayların yalnızca %30,12’si lise son sınıf öğrencilerinden oluşurken, yerleşen her 10 adaydan 7’si tekrar sınava giren öğrencilerdi. Lise son sınıftaki 812 bin adayın %48,57’si tercih yaparken sadece %16,46’sı dört yıllık lisans programlarına yerleşebildi. Uzmanlar, bu tabloyu puan beklentileri, istihdam belirsizliği, ekonomik koşullar ve mesleki rehberlik eksikliği ile ilişkilendiriyor.

Demografik dönüşüm sınıfları boşaltacak

TÜİK verilerine göre, 2014’te 1 milyon 351 bin olan doğum sayısı 2024’te 937 bin 559’a gerileyerek son 10 yılda %30,6 azaldı. TEDMEM’in analizine göre bu eğilim, 2030’da ilkokula başlayacak öğrenci sayısının %21 düşmesine yol açacak.

 

TEDMEM, bu veriler ışığında eğitim sistemi planlamasının demografik gerçekler dikkate alınarak yeniden tasarlanması gerektiğini vurguluyor. Bütçe, derslik, öğretmen planlaması ve yükseköğretim kontenjanlarının demografik gerçeklerle uyumlu hale getirilmesi, yalnızca uluslararası öğrenci artışına dayalı yaklaşımlardan uzaklaşılması öneriliyor.

Eğitim bütçesi artıyor ama yeterli değil

2025 Eğitim bütçesi %35 artışla 2 trilyon 186 milyar TL’ye ulaştı. Ancak yüksek enflasyon nedeniyle bu artışın eğitimin niteliğini güçlendirmeye yetmediği belirtiliyor. Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinin %80’i personel giderlerine ayrılırken, yeni yatırımlar için kaynak payı son üç yıldır %10’un altında kalıyor. TEDMEM, mevcut bütçenin reel kapasite sunmadığını, kaynakların doğrudan eğitim kalitesini artıracak alanlara yönlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Erken uyarı sistemi ve okuldan kopma riski

Raporda ayrıca, ODAP kapsamında geliştirilen Erken Uyarı Sistemi’nin ülke genelinde yaygınlaştırılmasının önemi vurgulandı. Sistem, okuldan kopma riski taşıyan öğrencilerin erken tespitini sağlıyor. TEDMEM’e göre, bu sistemin yaygınlaştırılması, özellikle sınıf tekrarı ve açıköğretim geçişleriyle artan riskleri azaltabilir.

Uzmanlardan öneriler

TEDMEM uzmanları, gelecekte artacak boş sınıfların eğitim kalitesi üzerinde olumsuz etkisi olabileceğini belirtiyor. Öneriler arasında:

• Derslik ve öğretmen planlamasının 2030 demografisine göre güncellenmesi
• Üniversite kontenjanlarının gözden geçirilmesi
• Hayat boyu öğrenmenin güçlendirilmesi
• Kaynakların kalite artırıcı projelere yönlendirilmesi

Uzmanlar, aksi halde hem örgün eğitimde hem de yükseköğretimde ciddi kapasite ve kalite sorunlarının ortaya çıkabileceğini uyarıyor.