Sanatı reddeden bir toplum düşünemiyorum

“Pazar Kahvesi” ekibi olarak bu hafta kahvemizi içmek üzere rotamızı, Anadolu Üniversitesi Halk Bilim Araştırmaları Merkezine çevirdik. Merkezin Müdürü Prof. Dr. Sayın Deniz Taşçı’nın odasında sımsıcak bir sohbet gerçekleştirdik…

ŞİNASİ KULA: Eskişehir Anadolu’nun incisi diye geçer. Eskişehir’in incisi olan özel yerler de vardır. Bunlardan bir tanesi Eskişehir Anadolu Üniversitesi’dir, bizim gururumuzdur. Bir de Anadolu Üniversitesi’nin gururu olan özel bir yere geldik. Halk bilim araştırmaları merkezindeyiz ve değerli müdürümüz Prof. Dr. Sayın Deniz Taşçı’yla pazar kahvemizi içeceğiz. Değerli hocam günaydın…

DENİZ TAŞÇI: Günaydın, Anadolu Üniversitesi için söylediğiniz güzel sözler için çok teşekkür ediyorum. Siz ve ekibiniz Halk Bilimleri Araştırmaları Merkezi’ne hoş geldiniz diyorum.

ŞİNASİ KULA: Hoş bulduk değerli hocam. Deniz hocam şimdi Halk Bilim nedir isterseniz bundan yola çıkarak halk bilim merkezinin şöyle minik bir tarihçesini sizin ağzınızdan öğrenebilir miyiz?

DENİZ TAŞÇI: Tabi memnuniyetle! Halk Bilim Araştırmaları Merkezi Anadolu Üniversitesi’nin en eski merkezlerinden biridir.1975 yılından bu yana öncelikle halk danslarıyla, sanat müziğiyle, daha sonra halk müziği, şu anda da özel bir orkestra eklenerek büyüyor. Daha sonra kendi şefimiz ve müzisyen arkadaşlarımız tarafından daha ayrıntılı bir açıklama yapılacak. Birde vurmalı çalgılar birimimiz var. Anadolu Üniversitesi Halk Bilim Araştırmaları Merkezi kurulduğundan bu yana kendi gayretinin yanı sıra üniversiteye yönetici olmuş kişilerin ve onların ekiplerinin de çok ilgisine mazhar olmuş bir merkezdir. O nedenden dolayı da hem gelişmesi hem de üniversitenin içerisinde ve Eskişehir de kendini anlatması daha kolay olmuştur. Bu nedenle ben kuruluşundan bu yana buraya emek veren, geçmişteki ve şuanda ki tüm yöneticilere de Halk Bilim Araştırmaları Merkezi’ni öncelikleri arasına koydukları için, uygun miktarda kaynak ayırımını da yaptıkları için kendilerine teşekkürü merkez olarak bir borç biliriz. Bunu da sizin tanıklığınızda söylemek isterim. Bir de şunu ekleyeyim ki, ben bu merkezin ilk dansçılarındanım.

ŞİNASİ KULA: Buradan mezunsunuz öyle mi?

DENİZ TAŞÇI: Evet, ben kendim endüstri mühendisliğinde okurken burada aynı zamanda dans ediyordum. O zamanda çok kıymetli hocalarımız vardı burada. Biz isteyerek derslerimizden kalan boş zamanları merkezde geçiriyorduk. Ancak şuanda üniversitede okuyan çocukların çok daha fazla yapabilecekleri faaliyet var.

ŞİNASİ KULA: O zaman, zaman tünelinden geriye doğru bir gidelim isterseniz. Sayın Deniz Taşçı, yıllar önce Eskişehir Anadolu Üniversitesi Endüstri Mühendisliği bölümünü kazandı. Mezun olmadan gönlünü kaptırdı. Halk dansları adı altında Gönlünü kaptırdığı mekânın müdürlüğünü yapıyor. Kaderde değil aslında. İnsanın âşık olduğu bir işe kendisini vererek mutlu sona ulaşması değil mi?

DENİZ TAŞÇI: Evet, çok ilginç bir örnek oldu. Gerçekten burayla olan bağlantım hiç kesilmemişti. Dansçılık bitti, okul bitti, üniversitede çalışmaya başladım. Kendi kızım oldu, kızımda burada çocuk halk dansları bölümüne getirmiştim. Bir veli olarak da burayla bağlantım sürdü. Şuanda burada müdür olmak, çok gönülden bağlı olduğum bir kurumda tekrar çalışma imkânı bulmak benim için çok güzel oldu.

ŞİNASİ KULA: Rektörünüz kimdi Sayın Taşçı?

DENİZ TAŞÇI: Yılmaz Büyükerşen’di.

ŞİNASİ KULA: Buranın kurucusu da mı oydu?

DENİZ TAŞÇI: Evet, Halk Bilim Araştırmaları Merkezinin de kurucusu oydu. Çok yeni iken bu merkez, çok yardıma ihtiyacı vardı. Bize duruştan, sahnedeki makyajlara kadar bilgi verdiğine, şöyle yaparsanız, böyle yaparsanız iyi olur dediğine çok tanığım. Hatta gösteri zamanları sahne arkasına gelip makyajlarımızı bile yaptığını, oynarken bile hep gülmemiz gerektiğini bu işin özel bir iş olduğunu ve sahneye çıktığımız zaman hangi bölümde okuyorsak olalım o konuyu bir kenara bırakıp dansa adapta olmamız gerektiğini öğütlerdi. Çok çok fazla emeği var merkez üzerinde.

ŞİNASİ KULA: Son dönemlerde karşılaştınız mı hiç?

DENİZ TAŞÇI: Tabi biz bir konser yaptık 10 Kasımda. Daha önceden yine dansçı olan arkadaşlarımızdan birisi Atatürk’ün Zeybek oyununu canlandırdı sahnede kısa bir şekilde. Bizde kendisinden rica ettik ve o arkadaşımıza Atatürk makyajını yapmak üzere tekrar geldi bizim gösterimize. Çok katkıda bulundu. Yaklaşık 3 saat ayakta kalarak, arkadaşımıza çok güzel bir Atatürk makyajı yaptı.

ŞİNASİ KULA: Bu ayrıntılar bizim program için çok güzel…

DENİZ TAŞÇI: Evet ve gerçekten burayla bağını da hiçbir zaman kesmedi. Gösterilerine vakit buldukça her zaman gelir, sağ olsun. Kritiğini de yapar, bizde bu kritiklerden çok faydalanırız. Onun oluşturmuş olduğu misyona kendisinden sonra gelen tüm rektörlerimiz halk bilim araştırma merkezleri adına bağlı davrandı her zaman. Hepsi Halk bilim konusunda bize çok yardımcı oldular, şu andaki yönetim içinde. Aynı şeyi kesinlikle tekrar edebilirim.

ŞİNASİ KULA: Peki öğrenci mevcudunu öğrenebilir miyiz, tüm bölümlerle toplam kaç kişi vardır?

DENİZ TAŞÇI: Vurmalı çalgılar, sanat müziği, öğretim üyelerini hiç katmıyorum, bütün arkadaşlarımız hepsi birlikte 500-600 düzenli devam edenlerden söz ediyorum. Birde şöyle bir durumumuz var bizim, zaten en büyük başarımızda bu merkez olarak. Her sene öğrenci mezun ediyoruz biz. Kendi bölümlerinden mezun oluyorlar yani 4 yılları ya da 5 yılları bitmiş oluyor. Dolayısıyla bize her sene yeni öğrenciler geliyor ve biz bıkmadan usanmadan büyük bir sabırla her yeni gelen öğrenciye baştan öğrettiklerimizi tekrar ediyoruz.

ŞİNASİ KULA: Emekli bir öğretmen olarak tüm kalbimle katılıyorum söylediklerinize. İnsanın kişiliğini, kimliğini bulabilmesinde bu sosyal faaliyetlerin önemini bilen biriyim bende.

DENİZ TAŞÇI: Yani siz benden çok daha iyi biliyorsunuzdur. Yani ekip içinde var olabilmeleri, yaptıkları iktidar mücadelesini hak ettiği gibi yapmaları ekip içerisinde. Farklı rolleri üstlenmeleri, bunları burada öğreniyor olmaları, çok farklı insanlarla karşılaşıyor olmaları, yani bunların hepsi de buraya gelenlerin buradan kazandığı, diğer kazanımlar olarak diye düşünüyorum.

ŞİNASİ KULA: Aklıma hemen şu geldi sayın hocam. Milli eğitim müdürümüzde burada yeni görevinde ona da başarılar diliyorum. Eğer ben bir okul müdürü olsaydım kapınızda yatardım sizin ne yapar eder, şu talebimin gerçekleşmesini sağlardım. Deniz Hanım lütfen benim okuluma sizin o güzide öğrencilerinizden hiç değilse 2 kişi belli dönemlerde verin. Bu öğrencilerle sanki staj yapıyormuş gibi bunlara bir kolaylık sağlansın. Gerekse halk dansları, gerekse halk müziği, gerek sanat müziği, hem bizim çocuklarımız sevinsin hem böyle ileride bizimde görsel anlamda sunacağımız sunumlarda böyle etkinliklerde alkışlasın bizi şeklinde. Ne dersiniz böyle bir milli eğitim sizden talepte bulunsa düşünür müsünüz?

DENİZ TAŞÇI: Tabi biz bizden talepte bulunulan dönemlerde ben daha o zaman yeni müdür olmuştum. Bunları her zaman olumlu karşılıyoruz. Zaten yaygınlaştırmak istediğimiz bu konu için güzel bir fırsat olarak değerlendiriyoruz. Memnuniyetle, tabi… Oraya gidip bu iletişimi kurabilecek öğrencilerimizi seçerek rahatlıkla bu işi yapabiliriz. Biz bu konuda kendilerine, eğer böyle bir talep olursa milli eğitim müdürlüğünden kesinlikle yardımcı olabiliriz.

ŞİNASİ KULA: Çok hoş olur değil mi?

DENİZ TAŞÇI: Evet, güzel olur tabii ki. Bir dönem kesildi bu. Herhalde talep olmadığı için kesildi diye düşünüyorum. Tekrar böyle bir şey olursa biz arkadaşlarımızla bunu değerlendiririz. Tabi ki uygun görevlendirmeleri yapabiliriz rahatlıkla.

ŞİNASİ KULA: Peki Deniz hanım samimi söyleyeceğinize inanıyorum halk danslarıyla başladınız bu işe ama şöyle evlat ayrımı olmaz ama en çok yakın hissettiğiniz birim hangisi kendi aileniz içerisinde?

DENİZ TAŞÇI: Ben anne gibi cevap vereceğim. Hiç birisini ayıramıyorum. Hepsi birbirinden çok kıymetli! Gerçekten burada çalışan mesai arkadaşlarımla bu konuda gurur duyuyorum. İşte bunu samimiyetle söylüyorum. Birde sizin gibi benim babamda öğretmendi. Benimde öğretmen olmaya meraklı olduğum ortaya çıktıktan sonra bana’ Bu topraklar üzerinde birilerine bir şeyler anlatmayı deneyeceksen Ahmet Hamdi Tanpınar okuyacaksın ve Neşet Ertaş dinleyeceksin’ derdi. Bunları da göstermelik yapmayacaksın. Gerçekten hissederek anlayarak dinleyeceksin ve okuyacaksın derdi. Dolayısıyla ben müziğin dansın ve Türk edebiyatının bir bütünlük arz ettiğini de düşünüyorum. Hepsinin birbirini de çok beslediğini düşünüyorum. O nedenle bu kanallardan hangisinden yolumuz geçerse geçsin ama en azından birisinden yolumuz geçsin. Mutlaka bu istasyonlardan birine uğramış olalım. Bu hayatla olan meselemizin en doğru biçimde paylaşabileceğimiz bir alan olduğunu düşünüyorum sanatın.

ŞİNASİ KULA: Bir babanın çocuğuna sanat tavsiyesi… Keşke her baba sanatın gizemli düşünü aşılasa! Hemen onu soruyorum. Sanatı reddeden toplumla sanatı içine sindirmiş olanla bariz fark nedir?

DENİZ TAŞÇI: Yani sanatı tamamıyla reddeden bir toplum düşünemiyorum, düşünmek istemiyorum.

ŞİNASİ KULA: Örnekleri var mı?

DENİZ TAŞÇI: Var tabii ki. Hem de çok yakınımızda. Benim insanları ayırmamda iki kategorim kaldı. Daha önceden pek çok kategorilerim vardı ama şuan da benim geldiğim nokta, yani benim kişisel gelişimimdeki noktada, ben insanları iyi insanlar ve kötü insanlar olarak ayırıyorum. Bir insanın iyi insan olabilmesinin yolunun da mutlaka hayatında sanatın olması gerektiğini ve ancak böyle olabileceğine samimiyetle inanan bir insanım. Bu dans olur müzik olur sinema olur edebiyat olur ve bizim çevremizde görmediğimiz başka sanat dalları olur bunların hiç önemi yok ama gerçekten sanattan kopuk bir hayat yaşamanın ben insanı kötüleştirebileceğini bile düşünüyorum yani.

ŞİNASİ KULA: Onu ülkelerden kişilerden bireylere indireyim o zaman. Sanattan nasibini almamış bir insanla sanatı içinde koklamış bir nisanla arasındaki bariz birkaç fark ne olabilir?

DENİZ TAŞÇI: Bence en önemlisi nezaket diye düşünüyorum. İçsel ve davranışsal nezaketin sanatla gerçekten ilgilenen insanlara yansıdığını ve o kişiler tarafından da rahatlıkla içselleştirildiğini düşünüyorum. İkincisi merhamet olduğunu düşünüyorum. Üçüncüsü sanatı anlamanın ve sanatla kendini ifade etmenin hayatı ve örgütleri anlamak olduğunu düşünüyorum ben. Yani eğer anlamak istiyorsak gerçekten sanatı da kullanmamız gerek diye düşünüyorum.

ŞİNASİ KULA: Yani askerleri, ondan sonrada polisleri alacaksınız haftanın bir günü mutlaka 2 saat 3 saat sanata bulaştıracaksınız. Ondan sonra yürekteki merhamet nasıl yükseliyor, hadi bakalım ne kadar biber gazı sıkabiliyor, ne kadar cop vurabiliyor... Bende ulusal bazda yarışmalara katılan biri olarak orada o tür yarışmaların yararına inanırım. Mesela Altın Güvercin müzik yarışmasında, TRT Altın antende selvi boyumu gösterdim bende. Bu insan için bir şans olduğuna inanıyorum ama dediniz ki siz karşısınız sanırım?

DENİZ TAŞÇI: Ben dans etmenin bir şenlik havası olması gerektiğini düşünüyorum. Siz ekipler kurup bunları yarıştırdığınız zaman bu yarışmanın dışında kalanlar ya da birinci, ikinci olamayanların motivasyonunun kendimde daha önce bir iki kez ekiplerin içinde yarışmaya katılmış dansçı olarak, kendimde yaşamış olduğum duyguyla söylüyorum. Çok olumsuz bir motivasyon olduğunu söylüyorum.

ŞİNASİ KULA: Şevkinizi mi kırdı?

DENİZ TAŞÇI: Evet, yarışmanın bilemiyorum ama bu benim kişisel görüşüm, sanatı yarıştırmanın şuanda bazı batı anlayışıyla yönetilen şirketlerde ayın elemanı olarak şeyler asılıyor biliyorsunuz. Orda kıl payı olarak o ayın elemanı olmayan insanların motivasyonlarını çok ciddi bir şekilde düşürdüğünü ve bu performansları ölçüm konusunda çok sağlam bir ölçüm seti, çok sağlam bir ölçüm metre olmadığını düşünüyorum. Belki öyle bir yarışmacı ruhum olmadığı için de olabilir ama dansı yarıştırmanın dansa bir katkısı olduğunu ben düşünmüyorum.

ŞİNASİ KULA: Tabi, bana saygı duymak düşer burada. Ama şöyle bir şey hoş olur mu her yıl geleneksel biçime dönüşmüş Anadolu Üniversitesi Halk Bilim Araştırma Merkezince öncülük edilen halk dansları şöleni gibi böyle Eskişehir’e de mâl olan bir etkinlik düşündünüz mü?

DENİZ TAŞÇI: Evet biz düşünüyoruz zaten. Onu şöyle düşünüyoruz yapabilirsek eğer, hem rektörümüzle hem de belediye başkanlarımızla görüşeceğiz. Uluslararası Halk dansları festivali düşünüyoruz. Bu festivalinde yerleşik olmasını ve devam etmesi arzu ederiz. Şuandaki en büyük planımız bu. Uluslararası bir dans festivali yapmak ve bunu hem Anadolu üniversitesine hem Eskişehir’e mâl etmek ve düzenli olarak yapmak bundan sonra. İkincisi de kostüm konusunda çok zengin bir birikimimiz var.

ŞİNASİ KULA: Ben hep unuturum ama bu etkinliklerinizden çok etkilendiğim bir tarafta o kostümler, ışıklandırma, dekor o koreografi dediğiniz çalışmalar valla hepsine lütfen bizler adına teşekkürleri iletin. Geçmiş haftada yapmış olduğunuz çok güzel bir etkinlikte bende tanıktım orada. Yüreğimizi yumuşatarak evlerimize yolluyorsunuz ya bizi sonsuz teşekkürler ediyoruz.

DENİZ TAŞÇI: Ne güzel eğer bunu hissettirebiliyorsak size.

ŞİNASİ KULA: Şöyle üzülüyorum, Eskişehirlinin lütfen haberi olsun. Çok güzel işler yapıyorsunuz ama Eskişehirlinin, çoğunun haberi olmuyor. Buradaki kopukluk neredeyse onu bulun, çok güzel yaptığınız işlerin büyük kitleler tarafından alkışlanması için elinizden geleni yapın. Çok teşekkür ediyorum.

DENİZ TAŞÇI: Ben teşekkür ediyorum bu güzel düşünceleriniz için.

Not: Anadolu Müzik Topluluğu şefi Ferdi Cansız ile söyleşiyi daha sonra yayınlayacağız…