Eskişehir'de çevre mücadelesi kazandı: Eczacıbaşı'nın projesi durduruldu!

Eskişehir'in Odunpazarı ilçesine bağlı Demirli ve Seklice mahallelerinde faaliyet gösteren Esan Eczacıbaşı Endüstriyel Hammaddeler San. ve Tic. AŞ'nin bentonit madeni kapasite artışı projesine yargıdan engel geldi. TEMA Vakfı tarafından açılan dava sonucunda proje için verilen ÇED Olumlu kararı iptal edildi.

Şirketin kapasite artışı projesine ilişkin nihai ÇED raporu 30 Temmuz 2025 tarihinde yayımlanmıştı. Yaklaşık 1997 hektarlık ruhsat alanı ve 170 hektarlık ÇED alanını kapsayan proje, patlatmalı açık ocak işletmesi olarak faaliyet gösteren maden sahasındaki üretimin artırılmasını öngörüyordu.

Maden sahasında 2 milyon metreküplük kazı planlanıyordu

Yaklaşık 25 yıllık geçmişi bulunan işletmede yıllık 100 bin ton cevher işlendiği belirtilirken kapasite artışı kapsamında 1 milyon metreküp pasa olmak üzere toplam 2 milyon 100 bin ton kazı yapılması planlanıyordu.

Proje, bölge halkının ve çevre örgütlerinin tepkisini çekti. Demirli ve Seklice sakinleri, kapasite artışının tarım alanlarına, meralara, su kaynaklarına ve yaşam alanlarına zarar vereceği gerekçesiyle 28 Ağustos 2025 tarihinde Eskişehir Valiliği'ne dilekçeyle başvurdu.

Pasa kayması bilirkişi incelemesine taşındı

Proje kapsamında mahkeme tarafından görevlendirilen bilirkişi heyeti, 8 Mayıs 2025 tarihinde maden sahasında inceleme yaptı. Keşiften önce Eskişehir Doğa ve Yaşam Platformu, maden tesisinin pasa depolama alanında toprak kayması meydana geldiğini ve maden atıklarının bölgedeki toprak ve suya karıştığını duyurmuştu.

TEMA Vakfı da sosyal medya hesabından yaptığı açıklamayla davanın sonucunu paylaştı. Açıklamada, bilirkişi incelemesinde sahadaki pasaların yağış nedeniyle çöktüğünün gözlemlendiği, bilirkişi raporunda ÇED raporundaki teknik hatalar ile projenin doğal ve kültürel varlıklar üzerindeki olumsuz etkilerinin ortaya konulduğu belirtildi.

TEMA Vakfı, proje sahasının rehabilite edilerek yeniden doğaya kazandırılması gerektiğini vurguladı.

Avukattan çevre kirliliği ve yaptırım tepkisi

Eskişehir Ekoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Avukat Mert Yedek de hukuki sürece ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Yedek, TEMA Vakfı'nın açtığı ve çok sayıda sivil toplum kuruluşu ile bölge sakininin taraf olduğu dava sonucunda, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilen ÇED Olumlu kararının mahkemece iptal edildiğini söyledi.

Maden sahasında 4 Mayıs tarihinde meydana gelen pasa kaymasını hatırlatan Yedek, olayın ardından şirket ve yetkilileri hakkında çevrenin kirletilmesi suçlamasıyla suç duyurusunda bulunduklarını belirtti.

Yedek, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“Zira çevre ve halk sağlığı açısından son derece zararlı olan ve doğrudan alıcı ortamlarla teması teknik usullere aykırı olan doğaya zararlı maddeler, yürütülen faaliyet dolaysıyla doğrudan toprağa, havaya ve suya karışmıştır. Belirtilen hususlar bakımından Esan Eczacıbaşı Endüstriyel Ham. San. ve yetkilileri hakkında 5237 s.K. 181/1-3-4-5 maddeleri uyarınca gerekli soruşturmanın yapılarak eylemlerine uyan suçlardan cezalandırılmalarına ve şirket hakkında güvenlik tedbirleri uygulanmasına karar verilmesi gerekmekteyken şirkete mevcut durumda hiçbir yaptırım uygulanmayarak adeta başkaca felaketlerin önü açılmıştır.”

Bakanlığın tutumu eleştirildi

Bilirkişi incelemesinde maden sahasındaki çevresel risklere ilişkin itirazların gündeme getirildiğini belirten Yedek, Bakanlığın kapasite artışı projesini savunmasına tepki gösterdi.

Yedek, “Doğayı savunanların haklılığı tespit edilmiş olsa da Bakanlık maden faciası yaşanan sahada projeyi savunarak bir skandala daha imza atmıştır” dedi.

Bakanlığın çevreyi korumakla yükümlü olduğunu hatırlatan Yedek, ÇED süreçlerinin yalnızca bir onay mekanizmasına dönüşmesinin yaşam alanları açısından ciddi riskler taşıdığını savundu. Yedek, uzun yıllardır kapasite artışlarının “ÇED Gerekli Değil” kararlarıyla yürütüldüğünü belirterek son kararın Eskişehir'deki çevre mücadelesi açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu ifade etti.