Atatürk “Efendiler, Yarın Cumhuriyeti İlan Edeceğiz” Sözünü Nerede Söyledi?

Mustafa Kemal Atatürk, “Efendiler, yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz” sözünü 28 Ekim 1923 akşamı Ankara’daki Çankaya Köşkü’nde, yakın çalışma arkadaşlarıyla bir araya geldiği akşam yemeğinde söyledi. Cumhuriyet’in ilanına yönelik kararın konuşulduğu toplantıya İsmet İnönü, Kâzım Özalp, Fethi Okyar, Kemalettin Sami Paşa, Halit Paşa, Rize Milletvekili Fuat Bulca ve Afyonkarahisar Milletvekili Ruşen Eşref Ünaydın gibi dönemin önemli isimleri katıldı. Atatürk, uzun süredir üzerinde çalışılan Cumhuriyet’e geçiş düşüncesini bu toplantıda arkadaşlarıyla paylaştı. Katılımcıların görüşlerinin ardından, Cumhuriyet’in ilanını mümkün kılacak anayasa değişikliği üzerinde duruldu. Toplantının ardından İsmet İnönü ile birlikte çalışmayı sürdüren Atatürk, yürürlükteki 1921 Anayasası’nda yapılması gereken değişiklikleri içeren kanun tasarısının hazırlanmasını sağladı. Böylece ertesi gün TBMM’de atılacak tarihi adımın hazırlıkları tamamlandı.

Atatürk Bu Sözü Neden 28 Ekim 1923 Akşamı Söyledi?

Cumhuriyet’in ilanı, yalnızca bir yönetim şeklinin adının konulmasından ibaret değildi. Millî Mücadele’nin ardından yeni devletin yönetim sisteminin daha açık ve işler hâle getirilmesi gerekiyordu. O dönemde Türkiye, TBMM Hükümeti sistemiyle yönetiliyordu. Meclis üyeleri arasından hükümetin belirlenmesi ve bakanların ayrı ayrı seçilmesi, özellikle hükümetin kurulması sürecinde sorunlara yol açıyordu. Ekim 1923’te yaşanan hükümet bunalımı, mevcut sistemin yeniden düzenlenmesi ihtiyacını daha da belirgin hâle getirdi. Mustafa Kemal Paşa, bu siyasi gelişmeler üzerine Cumhuriyet’in ilan edilmesi için harekete geçti. 28 Ekim akşamı Çankaya Köşkü’nde yaptığı açıklama, hazırlıkları somut bir karara dönüştüren önemli bir dönüm noktası oldu. Cumhuriyet’e geçiş, devlet yönetiminde egemenliğin millete ait olduğu ilkesinin yönetim biçimi bakımından açıkça ifade edilmesini sağlayacaktı.

29 Ekim 1923’te Cumhuriyet Nasıl İlan Edildi?

28 Ekim gecesi hazırlanan anayasa değişikliği tasarısı, 29 Ekim 1923’te önce Halk Fırkası Meclis Grubu’nda ele alındı. Ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine taşındı. Yapılan değişiklikle 1921 Anayasası’nın birinci maddesine “Türkiye Devleti’nin hükümet şekli cumhuriyettir” hükmü eklendi. Böylece Türkiye Devleti’nin yönetim şekli resmen Cumhuriyet olarak belirlendi. TBMM’de kabul edilen değişikliğin ardından Mustafa Kemal Atatürk, Meclis tarafından ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Oylamanın oy birliğiyle sonuçlanmasıyla birlikte Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinde yeni bir dönem başladı. Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte devlet başkanlığı makamı da açık biçimde tanımlandı. Ayrıca Cumhurbaşkanının başbakanı belirlemesi ve başbakanın hükümeti kurması esasına dayanan yeni hükümet sisteminin anayasal çerçevesi oluşturuldu.

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı Neden Kutlanıyor?

29 Ekim 1923, Türkiye Devleti’nin yönetim şeklinin Cumhuriyet olarak ilan edildiği tarih olduğu için Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanıyor. Cumhuriyet’in ilanı, Millî Mücadele sonrasında kurulan yeni devletin yönetim biçiminin resmiyet kazanmasını sağladı. Bu tarihi gelişme, Türkiye’nin siyasi tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. 28 Ekim akşamı Çankaya Köşkü’nde söylenen “Efendiler, yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz” sözü de bu nedenle Cumhuriyet tarihinin en çok hatırlanan ifadeleri arasında yer alıyor. Atatürk’ün çalışma arkadaşlarıyla paylaştığı karar, yalnızca bir akşam yemeğinin gündemi olarak kalmadı; ertesi gün TBMM’de alınan kararla Türkiye’nin yönetim biçimini değiştiren tarihî bir gelişmeye dönüştü. 29 Ekim 2026’da Cumhuriyet’in ilanının 103. yıl dönümü kutlanırken, 28 Ekim 1923 akşamında yaşananlar da bu önemli tarihî dönüm noktasının nasıl şekillendiğini hatırlatıyor.