Vals yapan Eskişehirliler

Sosyal medyada çok sık rastladığımız bir fotoğraf var!
Cumhuriyetin ilk yıllarında Eskişehir’de bir okulda vals yapan çocukların fotoğrafı…
Fotoğraf 1921 yılında ABD’li gazeteci Clarence Streit, tarafından çekilir! O yıllarda Streit, Philadelphia’da çıkan ‘Public Ledger’ gazetesinde çalışan 25 yaşında bir muhabirdir… İstanbul’dan vapurla Samsun’a gitti ve Anadolu yolculuğu başlamış oldu.
Çorum, Yozgat, Ankara, Eskişehir ve Antalya’yı dolaştı. Atatürk ve İsmet İnönü ile röportajlar yaptı.
7 hafta Türkiye’de kaldı…
Gazetesine “Bilinmeyen Türkler” yazı dizisini hazırladı! İzlenimlerini kitaplaştırmak istedi! Ancak ne ABD’de ne de Avrupa’da hiçbir ülke kitabını basmadı. Kitap ancak 90 yıl sonra basıldı…

KAVALYEM NEREDE!

Meşhur dans yapan çocuklar fotoğrafı ile ilgili kitapta gazeteci Streit’in şu cümlelerini okuyoruz:
- Ziyaret ettiğim okullar arasında en ilginçleri ilkokullardı. Burada küçük Türk erkek ve kız çocuklarının güneşli odalarda, yan yana oturduğunu gördüm. Okulların birinde öğretmen, bir kız ve bir erkek çocuğunun bize konuşma yapmasını istedi, bitirdiklerinde tüm arkadaşları onları alkışladı. Diğerinde beş erkek ve kız oldukça zor bir dans sergilediler ve hep birden şarkı söylediler. Hem adımlar hem de müzik Avrupalıydı ve dans erkeklerle kızların çift olup vals yapmasıyla sona erdi! Ve valsin oldukça iyi olduğunu ekleyebilirim. O kadar hayran kalmıştım ve zarif manzara o kadar hoşuma gitmişti ki resim çekmek için valsi baştan almalarını rica ettim. Toplandılar ama küçük bir kız partnerini başta bulamadı ve sızlanarak, “Ama kavalyem nerede” diye sordu. Tam o anda küçük bir çocuk ortaya çıktı, kolunu şık bir edayla ve çok doğal bir biçimde uzattı: “Buradayım, hanımefendi” dedi.

BU UFAKLIKLAR İÇİN KURTARACAĞIZ!

Ve Albay Naci Bey‘in nazik, babacan yüzü gururla ışıldadı. Bana döndü ve gülümseyerek şöyle dedi: “Ve bize ‘barbar’ diyorlar! Ah, İtilaf Devletleri bizi bir kendi halimize bıraksaydı! Fakat ülkemizi bu ufaklıklar için kurtaracağız. Bizim sahip olamadığımız bir şansa sahip olacaklar.”

ERKEK OKULU!

Gazeteci Clarence Streit, Erkek okuluna da uğruyor şöyle yazıyor: “Reform’u ve Rönesans’ı okuyan bir sınıf gördüm. Bir diğeri Almanca, öteki Fransızca görüyordu. Fransızca Türk okullarında zorunlu bir dersti. Anne babası fakir 11 yaşındaki bir erkek çocuğunun Batı Avrupa’daki bir köy manzarasını temsil eden renkli resmi Fransızca tasvir ettiğine şahit oldum. Erkek bir Türk keman virtüözü başka bir odada bazı kızlara şan dersleri veriyordu.

KİTAPTAKİ BİR FOTOĞRAF!

Şubat 1921 Mustafa Kemal Paşa Eskişehir yakınındaki cepheyi ziyaret ediyor Streit fotoğrafın arkasına şöyle yazmış: Mustafa Kemal Paşa ve ateşeleri Eskişehir'de bir teftiş gezisi sırasında (Şubat) Fotoğraf Mustafa Kemal Paşa'nın resmi fotoğrafçısı Esad Nedim'e ait.

KİMSE KENDİSİNDEN PARA ALMAZ

Amerikalı Gazeteci İsmet İnönü ile de görüşür. İnönü, Streit’e oldukça samimi davranır. Eskişehir’deki birlikleri görebilmesi için kendisine yardım edeceğini söyler. Amerikalı gazeteci içinde askerlerin olduğu bir trenle Ankara’dan Eskişehir’e gelir.
Burada kendisini üç kişi karşılar. Onu gezdirenlerden birisi Kemal beydir! Robert Kolej mezunu 5 dil bilmektedir. Cephenin telefon hatlarından sorumludur. Bir başka kişi ise gazeteci Hasan Basri beydir. Daha sonra belediye başkanı olacaktır.
Amerikalı gazeteci Eskişehir’de bir çok yeri gezer! Bir şey satın almak istediğinde kimsenin kendisinden para almadığını yazar!

90 YIL SONRA KİTAPLAŞTIRILDI

ABD’li gazeteci Clarence Streit’in gazetesinde yer alan röportajlar 90 yıl sonra 2011 yılında Bahçeşehir Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Osmanlı İmparatorluğu tarihçisi Heath W. Lowry tarafından "Bilinmeyen Türkler" adıyla kitaplaştırıldı!