Kütahya’da zamana meydan okuyan asırlık miras: 156 yıldır akıyor!

Kütahya’nın Gediz ilçesine bağlı Yunuslar Köyü’nde yer alan Tarihi Ayvaz Çeşmesi, 1870’li yıllardan bu yana hiç durmadan akıyor. Yaz kış eksilmeyen buz gibi suyu ile dikkat çeken çeşme, hem köy halkının hem de çevre bölgelerden gelen ziyaretçilerin uğrak noktası olmaya devam ediyor.

Köyün en eski su kaynağı

Araştırmacı-Tarihçi Yazar Hüseyin Göksal, yaptığı çalışmalar sonucunda çeşmenin kökenine dair önemli bilgilere ulaştı. Köyde kendiliğinden akan yaklaşık 20 çeşme bulunduğunu belirten Göksal, en eskisinin Ayvaz Çeşmesi olduğunu ifade etti. Göksal, "Nüfus defterlerini incelediğimde, köyümüzde artık devam etmeyen 'Ayvazoğulları' sülalesinin varlığını keşfettim. Çeşmenin isminin buradan geldiğini ve bu sülaleden bir hayırsever tarafından yaptırıldığını tahmin ediyoruz. Köyümüzün eski yerleşim yerinde 1870’li yıllarda yaşanan bir göçük hadisesi sonrası köylüler şimdiki konuma taşınmış ve bu çeşme de o dönemde, yani yaklaşık 1875-1876 yıllarında inşa edilmiştir" dedi.

Üç oluklu mimarisiyle kültürel simge

Çeşmenin mimarisinde yer alan üç ayrı oluk, yalnızca bir su kaynağı değil aynı zamanda köyün kültürel hafızasının bir parçası olarak öne çıkıyor. Göksal, çocukluk anılarına değinerek, "Biz çocukken bu üç oluğu; yılan, kurbağa ve balık olarak adlandırırdık. İnancımıza göre en temiz ve güzeli 'balık' dediğimiz oluktu, suyu mümkün olduğunca ondan içmeye çalışırdık" ifadelerini kullandı.

Yıllara meydan okuyan yapı

Dere yatağında bulunması nedeniyle zaman zaman sel ve benzeri doğal olaylardan etkilenen çeşme, yapılan onarımlarla günümüze kadar ulaştı. Son olarak 2023 yılında gerçekleştirilen kapsamlı tadilatla güçlendirilen yapı, köy yaşamındaki önemini koruyor.

Sosyal hayatın merkezindeydi

Özellikle 1970’li ve 1980’li yıllarda köyün en önemli su kaynağı olan çeşme, tarlada çalışan köylülerin vazgeçilmez durağıydı. Göksal, o yılları, "Ramazan aylarının sıcak yaz günlerine denk geldiği yıllarda, henüz evlerde buzdolabı yokken köylüler iftara yakın buraya akın ederdi. İftar sofraları için buradan doldurulan buz gibi sular, en büyük zenginliğimizdi" sözleriyle anlattı. Gediz’in kültürel mirasının önemli bir parçası olan Ayvaz Çeşmesi, asırlardır olduğu gibi bugün de doğanın cömertliğini ve tarihin izlerini bir arada sunarak varlığını sürdürüyor.