Saraybosna'nın adı, Osmanlı Devleti tarafından alınmadan önce Vrhbosna' idi. Osmanlı Devleti'nde Bosna-Saray denmesinin yanı sıra "Saray Ovası" olarak da adlandırdı. Bu yüzden günümüzde pek çok dilde bu ifadenin kısa hali olarak Sarajevo' adı kullanılmaktadır.
Tıpkı Türkiye’deki gibi dini bayramlar olan Ramazan ve Kurban Bayramı Bosna Hersek de de kutlanıyor. Bayram günleri okullar ve kamu daireleri tatil ediliyor. Saray Bosna’da üç millet iç içe yaşadığı için özellikle Sırplar’ın da bayramlarında okul ve kamu daireleri yine tatil ediliyor.
SADİ SEDA
Saray Bosna’yı gezerken cadde ve sokaklarını eski Eskişehir’e benzettim. Şehrin ortasından geçen Miljacka Nehri, her ne kadar genişliği Porsuk Çayından büyükte olsa andırıyor. Şehrin ortasından geçen tramvay, aynı cadde üzerindeki evlerin alçak ve yüksekliği, Bozdağ’ı andıran Dinar Alpleri Dağları ile bana Eskişehir’i hatırlattı.
İkinci günü otelimizde sabah kahvaltısını yaptıktan sonra hiç vakit geçirmeden bizi bekleyen otobüse binerek yola koyulduk. Otobüste öğrencilere şunu sordum:
‘Arkadaşlar Saray Bosna’nın ortasında gezindik. Bana Eskişehir’i çağrıştırdı. Siz ne düşünüyorsunuz?’.
50 kişilik öğrenci gurubundan yarısı bana katıldı. Saray Bosna’yı beğenmişlerdi. Oteldeki Resepsiyon öğret arkadaşları uyardı.
‘Otelin karşı tarafındaki köprüyü geçtiğinizde sağınızda içkili lokantalar ve barlar var. Çocuklara buralara yaklaşmamaları konusunda uyarın. Tehlikeli bir yer değil ama öğrenciler. Yaşları da küçük. Başlarına bir şey gelmesin. Sonuçta alkol alınan yerler buralar.’
Öğretmen arkadaşlarda öğrencilere gerekli uyarıyı yaptılar. Ancak akşam olunca ister istemez hepimiz Saray Bosna’nın gece yaşantısını merak ettik.
5-6 öğrenci yanıma geldi:
‘Hocam biz çarşıya gitmek istiyoruz. Başımızda büyük olarak sizde gelir misiniz?’ diye sordular.
Hem çocukları yalnız bırakmamak hem de bende merakımı gidermek için otelden ayrıldık. Nerelerden geçtiğimizi ve otele dönerken yolumuzu kaybetmemek için adeta yolların gözümüzle fotoğraflarını çektik.
TV’DE MAÇ İZLERKEN ÇOK HEYECANLANIYORLAR
11 Eylül 2013 Çarşamba akşamı TV’lerde Avrupa Şampiyonluğu grup maçları vardı. Bizde Türk Milli Takımın maçını izleyebileceğimiz yer aradık. Sonuçta Türkiye’den giden bir dönerci bulduk. Dükkanın önündeki TV’de Türk milli takımının Romanya ile oynadığı maç yayınlanıyordu. Hemen yanındaki birahanede ise Grubunda lider olan Bosna Hersek milli takımı İsviçre ve Avusturya arasında yer alan, denize kıyısı bulunmayan küçük bir ülkenin milli takımı Liechtenstein maçı vardı. Maçta Bosna Hersek gol attıkça, taraftarları da oturdukları yerden fırlayarak golü kutluyordu. Maçı Bosna hersek farklı kazanınca Saray Bosna’da sabaha kadar kutlama yapıldı. Bir taraftan hava sıkılan kurşun sesleri, diğer taraftan nerede ise sabaha kadar arabaların korna sesleri. Galibiyet sevincini nerede ise sabaha kadar kutladılar.
Son dakika da Arda’nın attığı golle deplasmanda Türkiye, Romanya’yı 2-0 yenince Türk işletmecinin lokantasında bizde bu galibiyeti Saray Bosna’ya çalışmaya giden Türk işçileri ile birlikte kutladık.
AHMİÇİ CAMİİNDE 106 BOŞNAK ÖLDÜRÜLMÜŞ
Bosna-Hersek'in Vitez şehri yakınlarında bulunan Ahmiçi Köyü Camiini, cami avlusundaki "Ahmiçi Şehitleri Anıtı"nı ziyaret ettik. Ahmiçi Camisinin içine zorla sokulan Boşnakların üzerine bomba yağdırılmış. Hırvat Savunma Konseyi'nin özel birlikleri 16 Nisan 1993't e Vitez yakınlarındaki Ahmiçi Köyü'ne girip, 43'ü kadın ve çocuk toplam 116 sivili öldürmüştü.
Caminin imamı karşıladı bizi. Camide beş vakit namaz kılınıyor. İmam caminin hemen karşısındaki duvarda isimleri yazılı kadın, çocukların bu caminin içine zorla sokulduğunu, kapıların kiltlendiğini ve 116 Boşnak’ın öldürüldüğünü anlattı. Caminin yanında birde küçük müze var. Bu müzedeki fotoğraflar yaşanan vahşeti anlatıyor.
EVLERDE HALA KURŞUN İZLERİ DURUYOR
Saray Bosna’yı gezerken ağır silahlarla kurşunlanan, üzerlerine bomba atılan evleri gördük. Bu evlerin onarılmasına izin verilmiyor. Savaşı yaşamayan, savaş zamanı bebek olanların bu binaları görüp, Sırpların yaptıkları zulmü unutmasınlar diyerek.
DAĞIN TEPESİNE HAÇ DİKMİŞLER
Savaştan sonra yapılan anlaşmalara göre Bosna Hersek’de yaşayan üç ayrı millet Boşnak, Sırplar ve Hırvatlar dini samp-imgelerini gelişi güzel asmayacaklar, gelişi her yere dikmeyeceklerdi. Ancak o yıllarda Tito,’Ben her sabah uyandıklarında Müslümanlar yukarıya baktıklarında haç işaretlerini görecekler. Müslümanların gözüne haç işaretlerini sokacağım’ diyerek dağların tepelerine ‘HAÇ’ işareti yerleştirmiş. Sırpların ağırlıklı yaşadıkları illerde ve kasabalarda haç işaretleri dağlarda hala duruyor.
ALABALIK YETİŞTİRİYORLAR
Bosna Hersek’in nehirlerinin kıyılarında ‘Alabalık’ çiftlikleri bulunuyor. Bu kurulan alabalık çiftliklerinde yetiştirilen balıklar, restoranlara ve pazarda satılıyor. Vatandaşların bazıları geçimlerini bu yoldan temin ediyorlar.
Saraybosna'nın adı:
Saraybosna'nın adı, Osmanlı Devleti tarafından alınmadan önce Vrhbosna' idi. Osmanlı Devleti'nde Bosna-Saray denmesinin yanı sıra "Saray Ovası" olarak da adlandırdı. Bu yüzden günümüzde pek çok dilde bu ifadenin kısa hali olarak Sarajevo' adı kullanılmaktadır. Kendi halkı da şehirlerine Sarajevo derler ki vadiye dik bakan saraydan görülen ova manzarasından esinlenerek Saray-Ova dendiği rivayet edilir.
İdari yapı:
Şehir yasama yapısı "Saraybosna Kanton Meclisi" tarafından gerçekleştirilmekte olup, idari yapıları şu birimlerden oluşmaktadır;
Saraybosna Kanton Başkanı,
Saraybosna Kanton Hükümeti,
Başbakan, ve
12 bakandan oluşan Bakanlar Kurulu.
Nüfus
Yıl
1921.
1971.
1981.
1991.
1995.
2002.
Müslümanlar
50.270 (%34.9)
161.088 (%44,81)
189.139 (%42,16)
259.470 (%49,23)
?
?
Sırplar
55.477 (%38.6)
130.138 (%36,20)
132.646 (%29,57)
157.143 (%29,81)
120.000-140.000
18.000
Hırvatlar
29,395 (%20.4)
41.354 (%11,50)
36.714 (%8,18)
34.873 (%6,61)
?
?
Yugoslavlar
?
13.551 (%3,76)
75.563 (%16,84)
56.470 (%10,71)
?
?
Diğer
8.768 (%6.1)
13.321 (%3,70)
14.457 (%3,22)
19.093 (%3,62)
?
?
Toplam
?
359.452
448.519
527.049
?
601.118
ALPERENLER TEKKESİ VE BUNA NEHRİ
Eski Yugoslavya döneminde kapatılan Buna Nehri kıyısındaki 600 yıllık Blagay Alperenler Tekkesi, Bosna-Hersek'in bağımsızlığından sonra açıldı. Aslına uygun restore edilen tarihî tekkenin 100 yıl önce yıkılan imaret ve misafirhanesi yeniden inşa edildi.
Bosna-Hersek'in Mostar kenti yakınlarındaki Blagay Alperenler Tekkesi, 600 yıl önce Anadolu'dan bölgeye gelen dervişler tarafından Buna Nehri'nin kaynağına kurulmuş. Eski Yugoslavya döneminde kapatılan tekke, Bosna-Hersek'in bağımsızlığıyla birlikte yeniden açılmıştı. Tarihi tekke şimdi de restore edilmesinin ardından turizme kazandırıldı. Tekke, başta Türkiye olmak üzere, dünyanın birçok bölgesinden gelen turistlerin en çok ziyaret ettiği yerlerin başında geliyor. Bu tekke 600 yıl önce Türkler inşa edilmiş. 600 yıl son Her yıl 200 bin kişi tarafından ziyaret edilen tekke, ülkede görülmesi gereken en önemli yerlerden biri olarak gösteriliyor. Tekkenin içerisinde ayrıca Sarı Saltuk'a ait olduğu söylenen mezar da bulunuyor. İlki 600 yıllık bir Bektaşi Tekkesi olan Sarı Saltık Tekkesinin (Alperenler Tekkesi) burada bulunması. İkincisi ise tekkenin hemen yakınındaki mağarada su yüzüne çıkan Buna Nehri’nin kaynağını görebilmemiz.
Buna Nehri, buradaki mağaradan su yüzüne çıkıyor. Saniyede 43 ton su akıtan ve 19 km uzunluğunda bir nehir olma özelliği taşıyor. Nehrin suyu Temmuz sıcağına rağmen çok soğuk.
En Çok Turist Yine Türkiye’den
Saraybosna Kantonu Turizm Birliği verilerine göre yılın ilk altı ayında Saraybosna’yı 110 farklı ülkeden 134,915 turist ziyaret etti. Geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre turist sayısında %11,9 artış gözlenirken, turistlerin %81,9′unu yabancı %18,1′ini yerli turistler oluşturdu. Saraybosna’ya en çok turist sırasıyla Türkiye (%19,8), Hırvatistan (%18,9), Slovenya (%6,9), Sırbistan ve Güney Kore’den geldi.
20 YIL SONRA İLK EZAN
Bosna savaşında, Sırplar tarafından temeline dinamit konularak yıkılan Banya Luka’daki tarihi Ferhadiye Camisi’nde, 20 yıl aradan sonra ilk kez ezan okunmuş. Bu hatırlatmayı Rehberimiz Haris Purişeviç yaptı.
Bosna savaşı sırasında, Sırplar tarafından temeline dinamit konularak yıkılmasının ardından yeniden inşa edilen Ferhadiye Camisi’nden yıllar sonra ilk kez ezan sesi duyuldu.
Tarihi Ferhadiye Camisi, 1950 yılında Bosna Hersek Kültür Mirası listesine, hemen akabinde ise UNESCO Dünya Mirasları listesine dahil edilmişti. Ancak, bunlar da kentteki diğer 16 cami gibi Ferhadiye Camisi’ni temeline kadar yıkılmaktan kurtaramamıştı.
TÜRKİYE-BOSNA HERSEK İLİŞKİLERİ
Bosna Hersek Devleti; 26 Mart 2009 tarihinden başlayarak Dayton Barış Anlaşması kapsamında üstlendiği Yüksek Temsilcilik görevinden sonra Brçko Bölgesi şeklinde tanımlanan ikili oluşum yapısı modeline geçmiştir. Bosna Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti olmak üzere iki farklı oluşumdan meydana gelen Bosna Hersek, her oluşumun kendine seçimiyle belirlenen hükümetleri, meclisleri ve başbakanları tarafından farklı biçimde yönetilmektedir. Bosna Hersek Devleti'nde; imzalanan Dayton Barış Anlaşması sonrası Boşnak, Sırp ve Hırvatlardan oluşan üç farklı etnik oluşumun kendi aralarında seçtiği üç cumhurbaşkanının birleşerek oluşturduğu bir Cumhurbaşkanı Konseyine de mevcuttur. Cumhurbaşkanlığı konseyi başkanı, her sekiz ayda bir dönüşümlü olarak üç ayrı temsilci arasında değişmektedir. 1992 yılından 1995 yılına kadar devam eden savaş ülkenin demokratik yönetim biçimini değişerek, her üç taraftan da birçok insanın hayatını kaybetmesine sebep olan bu süreci sona erdirmiştir. Günümüzde %48'lik çoğunluğu oluşturan Boşnakları, %37'lik nüfus dağılımı ile Sırplar izlemekte ve azınlık olarak yaşamayan Hırvatlar da nüfusun %14'lük kısmını oluşturmaktadır. Türkiye ile Bosna Hersek arasındaki ilişkiler, yüzyıllardır devam etmekte ve iki ülke arasındaki köklü tarih her geçen gün ilişkilerin daha da güçlenmesini sağlamaktadır. Ekonomik ilişkilerin kuvvetlenmesiyle iki ülke arasındaki ihracat 2008 verilerinde artan bir grafik çizmiştir. Bosna Hersek Devleti ekonomide olduğu gibi eğitim alanında da desteklenerek, Türkiye eğitim kurumlarında denklik uygulamasına dahil edilmiştir. Bu nedenle Türkiye ile Bosna Hersek arasında sürekli olarak bir üniversite öğrencisi trafiği yaşanmakta ve iki ülkenin de öğrencilerinin aldığı yükseköğretim kendi ülkelerine denk sayılmaktadır. Türkiye'nin dış politikalarının merkezi haline gelen Avrupa çalışmalarının önemli bir parçası Bosna Hersek, kültürel ve tarihi açıdan sağlam bağlara tutunduğumuz bir ülke olarak gelecekte birçok politikanın beraberce geliştirilmeye devam edileceği ve bağımsız modelini koruması için desteklemeyi sürdüreceğimiz bir ülkedir. Bosna Hersek topraklarında devam eden savaşın Dayton Barış Anlaşması ile sona ermesine destek veren Türkiye, bu yapının korunması için çalışan Barışı Uygulama Konseyi Yönlendirme Kurulu'nun bir üyesi olarak sivil toplumun devamlı barış ortamı içerisinde yaşaması için hala destek vermeye devam etmektedir. 2007'de Türkiye'nin imzaladığı ve Türk Arap İşbirliği Forumu kurulmasını sağlayan Çerçeve Anlaşması haricinde, daha sonrasında 2008 yılındaki Körfez İşbirliği Konseyi'nin önemli bölümü olan Stratejik Diyalog departmanının da yapılandırılarak kurumsal bir kimlik kazanmasında yine Türkiye oldukça etkili olmuştur. Ülkelerarası barış temsilcisi olarak ve istikrarın korunmasını sağlayan dış politika tutumuyla bulunduğu bölgede olduğu gibi küresel boyutta da sorumlu bir ülke olarak öne çıkan Türkiye, farklı ülkelerde yaşanan gelişmelerin getirdiği etkilerinin dünya genelinde yaşandığı günümüzde, geleceğe yönelik politikaların merkezi gücü haline gelmiştir.
Bosna Hersek Vizesi
Bosna Hersek gezisi için vize almanıza gerek bulunmuyor .Balkan Turu boyunca tüm ülke geçişlerini otobüs ile yaptık. Bosna Hersek yaptığımız gezi boyunca en rahat geçiş noktamız olmuştu, sınır polisi pasaportlarımıza bakmadı bile. Tavsiyem yine de Saraybosna’da kalacağınız oteli önceden ayarlamanız ve rezervasyon onay belgenizi yanınızda bulundurmanız. Böylece uyuz bir Boşnak polise denk gelirseniz geziniz boyunca sıkıntı yaşamazsınız.
Saraybosna’da Gezilecek Yerler
Saraybosna sahip olduğu Osmanlı mirası ile birçok gezilecek yere ev sahipliği yapar. Şehirde bulunan önemli tüm gezi noktaları ise birbirine hemen yürüme mesafesindedir bu yüzden şehri gezerken çok fazla zorlanmadan kısa sürede tüm önemli yerleri gezip görebilirsiniz. Eski Şehir (Old Town) eski Osmanlı yerleşiminin ve Saraybosna’daki gezilecek yerlerin merkezini oluşturuyor. Şehrin en turistik merkezi olan bölgede birçok önemli yapı yer alıyor.
Saraybosna’da yer alan en önemli gezilecek yerler ise şunlar:
Başçarşı, Sebil, Bursa Bezisten, Gazi Hüsrev Bey Cami, Ortodoks Kilisesi, Sinagog, Sarı Bezisten, Svrzo House, Latin Köprüsü, 1878-1918 Müzesi, Kurşunlu medresesi (Gazi Hüsrev Bey Medresesi), Saat Kulesi, Katolik Katedrali, Fatih Cami, Ferhadiye Cami, Morica Han, Eski Kütüphane, Tünel Müzesi.