2026 yılının son aylarına girilirken vatandaşların gündeminde yılbaşı öncesi olası zamlar ve market fiyatları var. Ancak asıl dikkat çeken tablo, bugünkü etiketlerden çok altı yıl önceki fiyatlarla yapılan karşılaştırmada ortaya çıkıyor. 2020 yılında birkaç liraya alınabilen birçok ürünün fiyatı, 2026 itibarıyla yüzlerce liraya ulaştı.
2020 yılında net asgari ücret 2 bin 324 lira 70 kuruştu. 2026 yılında ise bu tutar 28 bin 75 lira 50 kuruşa yükseldi. İlk bakışta asgari ücrette önemli bir artış görülse de aynı ürünlerden oluşturulan alışveriş sepetinin maliyeti, ücret artışının üzerine çıktı.
Altı yılda market sepetinin fiyatı 14 katı aştı
2020 ve 2026 fiyatları karşılaştırıldığında özellikle kahvaltılık ürünler, süt ürünleri ve kırmızı etteki yükseliş öne çıkıyor. Market fiyat listesine göre 2020 yılında 1 litre yağlı süt 4 lira 95 kuruşken 2026 yılında 64 lira 95 kuruşa çıktı. Bir kilogram tereyağının fiyatı 41 lira 90 kuruştan 500 liraya, bir kilogram dana nuar-rostonun fiyatı ise 64 lira 90 kuruştan 1.117 lira 90 kuruşa yükseldi.
Kıymanın kilogram fiyatı 56 lira 76 kuruştan 749 lira 95 kuruşa çıkarken, 2 litrelik zeytinyağı 32 lira 90 kuruştan 510 liraya ulaştı. Siyah zeytinin kilogram fiyatı da 15 lira 95 kuruştan 360 liraya yükseldi.
Listede yer alan 16 ürünün 2020 yılındaki toplam fiyatı 385 lira 56 kuruştu. Aynı ürünlerin 2026 fiyatlarıyla toplam maliyeti ise 5 bin 494 lira 90 kuruş oldu. Böylece alışveriş sepetinin fiyatı altı yılda yaklaşık 14,25 katına çıktı.
Asgari ücret artışı market fiyatlarının gerisinde kaldı
Alım gücünü karşılaştırmak için 2020 ve 2026 net asgari ücretleriyle aynı alışveriş sepetinin kaç kez alınabildiğine bakıldığında fark daha net görülüyor.
2020 yılında 2 bin 324 lira 70 kuruş olan net asgari ücretle, toplam fiyatı 385 lira 56 kuruş olan sepetten yaklaşık 6 kez alışveriş yapılabiliyordu. 2026 yılında ise 28 bin 75 lira 50 kuruşluk asgari ücretle, 5 bin 494 lira 90 kuruş tutarındaki aynı sepetten yaklaşık 5,1 kez alınabiliyor.
Başka bir ifadeyle, 2020 yılında söz konusu sepet asgari ücretin yaklaşık yüzde 16,6'sına karşılık gelirken 2026 yılında bu oran yüzde 19,6'ya yükseldi. Aynı alışverişin asgari ücret içindeki payı yaklaşık 3 puan arttı.
Rakamlar arasındaki fark artış oranlarında da görülüyor. Net asgari ücret 2020-2026 döneminde yaklaşık yüzde 1.108 artarken, listedeki ürünlerin toplam fiyatı yaklaşık yüzde 1.325 yükseldi. Bu iki oran arasındaki fark, yalnızca verilen ürünlerden oluşan sepet karşısında asgari ücretin satın alma gücünün yaklaşık yüzde 15,3 azaldığını gösteriyor.
Karşılaştırmada bakliyat ve temizlik ürünlerinin çoğu yok
Üstelik bu hesaplama, vatandaşın aylık market ihtiyacının tamamını kapsamıyor. Karşılaştırmada kahvaltılık ürünler ve kırmızı et başta olmak üzere 16 ürün dikkate alındı. Bakliyat çeşitleri, pek çok temel gıda ürünü ve temizlik malzemelerinin büyük bölümü ise listeye dahil edilmedi. Kağıt havlu dışında temizlik ve hijyen ürünlerinin geniş bir karşılaştırması da bulunmuyor.
Bu nedenle ortaya çıkan toplam, eksiksiz bir aylık market alışverişinin maliyeti olarak değerlendirilmemeli. Yalnızca belirtilen ürünlerin 2020 ve 2026 fiyatları üzerinden yapılan hesaplama bile altı yıllık değişimi gözler önüne seriyor.
2020 ve 2026 fiyat karşılaştırması
|
Ürün |
2020 fiyatı |
2026 fiyatı |
|---|---|---|
|
Yağlı süt 1 litre |
4,95 TL |
64,95 TL |
|
Tereyağı 1 kg |
41,90 TL |
500 TL |
|
Dana nuar-rosto 1 kg |
64,90 TL |
1.117,90 TL |
|
Kıyma 1 kg |
56,76 TL |
749,95 TL |
|
Şeker 5 kg |
23,75 TL |
249,95 TL |
|
Tuz |
3 TL |
12,50 TL |
|
Zeytinyağı 2 litre |
32,90 TL |
510 TL |
|
Buğday unu 5 kg |
16,25 TL |
125,95 TL |
|
Kağıt havlu 12'li |
20,50 TL |
186,95 TL |
|
Dana kangal sucuk |
14,90 TL |
460 TL |
|
Bebek bezi |
26,50 TL |
219 TL |
|
Siyah zeytin 1 kg |
15,95 TL |
360 TL |
|
Yoğurt 2 kg |
11,95 TL |
199,95 TL |
|
Kaşar peyniri 600 g |
24,95 TL |
364,95 TL |
|
Beyaz peynir 1 kg |
22,90 TL |
344,90 TL |
|
Makarna 500 g |
3,50 TL |
27,95 TL |
|
Toplam |
385,56 TL |
5.494,90 TL |
Alım gücünün matematiksel karşılaştırması
|
Karşılaştırma |
2020 |
2026 |
|---|---|---|
|
Net asgari ücret |
2.324,70 TL |
28.075,50 TL |
|
16 ürünlük market sepeti |
385,56 TL |
5.494,90 TL |
|
Sepetin asgari ücrete oranı |
%16,59 |
%19,57 |
|
Asgari ücretle alınabilen sepet sayısı |
6,03 |
5,11 |
|
Altı yıllık değişim |
Artış oranı |
|---|---|
|
Net asgari ücret |
%1.108 |
|
Market sepeti |
%1.325 |
2020 yılında asgari ücretle yaklaşık 6,03 sepet alınabilirken 2026 yılında bu sayı 5,11'e geriledi. Verilen 16 ürün üzerinden yapılan hesaplamaya göre alım gücündeki düşüş yaklaşık %15,3 oldu.