Kırka boru tehlike altında

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nca hazırlanan ve Bakanlar Kurulu’ndan 05.3.2012 tarihinde geçen Bor tuzları, trona ve asfaltit madenleri ile nükleer enerji hammaddelerinin işletilmesini; linyit ve demir sahalarının bazılarının iadesini düzenleyen kanunda değişiklik yapılacak olması, Türkiye Maden İşçileri (Türk-İş) Sendikası’nın tepkisini çekti. Sendikaya göre kanun değişikliği, bor madenlerinin özelleştirilmesinin önünü açacak. Maden-İş konuyla ilgili ayrıntılı bir rapor hazırladı ve bakanlar kuruluna sundu. Raporda, bor madeni konusunda dünyada üç tekel şirket olduğu ve bu üç tekel şirketin, Türkiye’deki bor madenlerine gözünü diktiği vurgulanıyor. Bunun yanı sıra hükümetin hiçbir şekilde bor madenlerini özelleştirmemesi gerektiğinin altı çiziliyor.

Sendika, Bakanlar Kurulu’na sunduğu ayrıntılı raporda, bor madenlerinin, bu alanda tekel olan US Boraks, Rio Tinto ve BHP-Billiton şirketlerine işletme hakkının verilmesi durumunda, Türkiye’nin ekonomik anlamda oldukça zarar göreceğini belirtti. Raporda, hazırlanan kanun değişikliğinde tam anlamıyla bir özelleştirmeden bahsedilmediği ancak bor madenlerinin başkalarına kiralama ve işletme hakkı verilmesi durumunda, özelleştirmenin kaçınılmaz olduğu vurgulanıyor.

Raporda yer alan bir bölüm oldukça dikkat çekiyor. Türkiye ile Avustralya arasında 2005 yılında gerçekleştirilen anlaşmaya yer veren raporun ilgili bölümünde şu yazıyor: “16 Haziran 2005 yılında Avustralya’da Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti adına Devlet Bakanı Kürşat Tüzmen tarafından imzalanan, Türkiye Cumhuriyeti ve Avustralya Arasında Yatırımcıların Karşılıklı Teşviki ve Korunmasına İlişkin Anlaşma’nın 10. Maddesi 1. cümlesinde; İzmir bölgesinde potansiyel bir yatırımcı olan BHP-Billiton’un, Türkiye’nin dünya rezervlerinin yüzde 70’ine sahip olduğu boratları ile ilgili olarak madencilik, işletme/zenginleştirme ve pazarlama dahil olmak üzere uzun süreli planları olduğu belirtilmiş, söz konusu anlaşma ve buna bağlı ek protokol TBMM’de 7.4.2009 tarih ve 5883 sayılı kanunla uygun bulunarak 14 Nisan 2009 tarih ve 27200 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmıştır. Atılan bu imzadan sonra Tüzmen, BHP-Billiton Şirketi’nin, Türkiye borunun zenginleştirilmesine talip olduğunu ve bunu ilgili bakanlıklara ileteceğini söylemiştir.”

Raporun bu bölümünde bor madenleriyle ilgili yapılacağı planlanan kanun değişikliğinin geçmişinin, 2005 yılına dayandığı görülüyor.

Bor madenleriyle ilgili kanun değişikliğine Türk-İş’e bağlı, Eskişehir’de bulunan Kırka Bor Madeni Sendika Başkanı Yılmaz Ayrancı da tepki gösterdi. Ayrancı gazetemize yaptığı açıklamada şöyle konuştu: “Dünya bor rezervinin yüzde 72’si Türkiye’de bulunmaktadır. Türkiye’deki bor rezervinin de yüzde 75-80’i Eskişehir’dedir.   Kırka Beldesi’nde büyük bir bor madeni ve o madeni işleten büyük bir tesis bulunmaktadır. Bu gün bu tesis, hükümet tarafından, dünyadaki bor tekellerine kiralanmak istenmektedir ancak biz bu kiralamanın özelleştirmeye kadar gidebileceğini düşünüyoruz. Özelleştirilmese bile bizim borumuzu yabancı firmalar alacaklar ve kendi ülkelerine götürüp orada değerlendirecekler. Bu yasayla dış güçlerin, altından daha değerli olan bu madeni alıp gitmelerinin önü açılıyor.” Kanun değişikliğini işçi açısından ele alan Ayrancı: “Şuan Kırka Bor Madeni’nde 300 tane taşeron işçi, 856 tane de kamu işçisi var. İlk etapta kiralanmayla birlikte işçilerimizin tasfiyesi görünmüyor ancak kanunun ucu açık, net değil. İşçilerimize ne olacağı belli değil” diye konuştu. Kanun değişikliğinin meclise gitmeden iptalini isteyen ve kanun değişikliği için demokratik tüm yolları deneyeceklerini söyleyen Ayrancı: “Biz şu anda müzakere sürecindeyiz. Bu kanun teklifinin iptalini istiyoruz. Eğer tatmin edici bir gelişme göremezsek, demokrasinin bize sunduğu eylem hakkımızı kullanıp alanlara ineceğiz. Bundan da bir çözüm alamazsak eğer, üretimden gelen gücümüzü kullanacağız” dedi.

Kanun değişikliği hakkında Kırka Bor Madeni Sendikası Eski Genel Sekreteri, şimdiki Türk-İş Toplu İş Sözleşmesi Mevzuat Sekreteri Hasan Hüseyin Gürbüz ise gazetemize verdiği demeçte şunları ifade etti: “Kanun tasarısını hazırlayanlar bor madenleri özelleştirilmeyecek deseler de yapılan işlem, işletme hakkı devri ve kiralama yoluyla yapılacak olan bir özelleştirmedir. Özelleştirme İdaresi’nin, özelleştirme sınıflamaları içinde bu iki yöntem de yer almaktadır. Ayrıca bu kanun tasarısı Anayasaya aykırıdır. Çünkü anayasanın açıklık ilkesine aykırıdır. Bunun yanı sıra bu kanun teklifi, bor madenlerinin devlet eliyle işletilip pazarlanmasını hüküm altına alan 2840 sayılı yasanın özüne aykırıdır” diye konuştu. Gürbüz, ucu açık bir yasa tasarısı hazırlanması dolayısıyla, bor madenlerinin işletme hakkının yabancı şirketlere verilme süresinin 49 yıla kadar çıkabileceğinin ve bu durumun Türkiye için bir yıkım olacağının da altını çizdi.

Bor madenleriyle ilgili olan kanun değişikliğini, çevresel boyutlarıyla değerlendiren Kırka Bor Madeni Sendika Şube Sekreteri Birol Öksüz ise yaptığı açıklamada: “Kırka bor madeni kiralanır ya da özele geçerse, üretim hızlanacak ve fazlalaşacaktır. Burada atıkların boşaltıldığı göletler zaten yetersiz ve neredeyse bitmiş durumda. Atıkların değdiği yerde ot bile yetişmiyor, topraklar zehirleniyor. Devlet bile buna yeterli önlem almıyor. Yabancılar bu duruma hiçbir şekilde önem vermez. Üretimin artması ve hızlanması, Kırka’da çevresel bir felakete neden olur” diye konuştu.

Bor madenleriyle ilgili kanun değişikliği Kırka Bor Madeni işçilerine sorulduğunda ortak görüş, kanun tasarısının geri çekilmesi gerektiği olurken; ortak duygu ise kanun tasarısındaki ucu açık cümleler nedeniyle iş konusundaki kaygı olarak görüldü. (Haber: Arif Anbar)