/ Her yıl binlerce insan, bir kaza ya da hastalık sonucunda kan bulamadığı için hayatını kaybediyor. Buna karşılık yapılan araştırmalar, 80 milyon nüfuslu Türkiye'de yıllık kan bağış oranının, nüfusun %2,5'u kadar olduğunu gösteriyor. Bu geçmiş yıllara göre oldukça iyi bir oran.
/ 2013 yılı verilerine göre ülkemizde yılda bazı hayati konulardan dolayı 2.250.000 ünite dolayında kana ihtiyaç duyuluyor. Türk Kızılay’ının ülke genelinde yürüttüğü çalışmalar neticesinde toplanan kan sayısı 1.800.000 ünite. Bu verilere bakıldığında hala bir eksiklik olduğu ve bundan dolayı birçok hasta kan temininde sıkıntı yaşayabiliyor.
/ Türk Kızılayı Batı Anadolu Kan Merkezi Müdürü Dr.Erkan Ergen, kan bağışında bulunan donörlerin yüzde 90’ına yakınının erkekler olduğunu, ancak son yıllarda yaptıkları çeşitli kampanyalar sayesinde Eskişehir’de kadın kan bağışçı oranının yüzde 10’lardan 12’lere yükseldiğini söyledi.
/ Dr. Ergen, Batı Anadolu Bölge Kan Merkezinin de kurulması ile birlikte Eskişehir, Kütahya, Bilecik ve Afyon illerinde bugün 70 bin düzeyinde kan bağışı toplar hale geldiklerini, geçen yıl 63 bin ünite olan bölge kan ihtiyacının tamamını karşılayabilecek durumda olduklarını ve kan bağışı miktarını bu yıl 72 bin üniteye çıkarmayı hedeflediklerini söyledi. Ergen, 2015 yılındaki hedeflerinin 75 bin ünite olduğunu da kaydetti.
S.S: İnsan vücudunda ne kadar kan vardır ?
Erkan Ergen: Normal bir erişkinin vücut ağırlığının ortalama 1/13'ünü oluşturmaktadır. Normal bir insanda 5000-6000 mL (5-6 litre) kadar kan bulunmaktadır. Ortalama vücut ağırlığının % 8’ini oluşturur.
S.S: Kanın yapısı ve görevleri nelerdir?
Birincil önem taşıyan görevi oksijenin taşınmasıdır. Yeterince oksijen taşınmazsa;
Dokular ve organların görevlerinde aksamalar olur. Aksamalar öncelikle yaşamsal önemi olmayan organlarda görülür (kas ve deri gibi). Kalp, beyin gibi doku ve organlar korunur. Oksijensizlik ilerlerse bu organ ve dokular da etkilenir.
S.S: Kanlar birbirine nasıl verilir ?
Bir insandan diğerine kan aktarılması (transfüzyon) yapılırken hem kan gruplarına hem de o gruplarda Rh faktörünün bulunup bulunmadığı göz önüne alınır. Rh negatif kanı olan kişiye Rh pozitif kan verilemez. 0 (sıfır) gurubu olan bir insan, yalnız kendi gurubundan kan alabilir, ama acil durumlarda hem kendi gurubuna hem de diğer gruplara kan verebilir. 0 (sıfır) gurubu kanı olanlara genel verici denir. AB kan gurubu olan bir insan, aynı şekilde, acil durumlarda her gruptan kan alabilir ve kendi gurubundan başka gruplara kan veremez. AB kan gurubundan olanlara genel alıcı denir.
S.S: Batı Anadolu Bölgesi Kan Merkezi olarak yılda ne kadar kan topluyorsunuz? Bu yıl sonu hedefiniz ne?
HASSASİYETLERİNDEN
DOLAYI TEŞEKKÜR EDERİM
Erkan Ergen: Kan bağışı ile ilgili çalışmalarımız 2005 yılında ulusal güvenli kan temini projesi ile tüm Türkiye de çok hızlandı. 2005 yılından öncesinde Eskişehir de az miktarda kan toplanırken Batı Anadolu Bölge Kan Merkezinin de kurulması ile birlikte Eskişehir, Kütahya, Bilecik ve Afyon illerinde bugün 70 bin düzeyinde kan bağışı toplar hale geldik. Geçen yıl 68 bin ünite kan toplamıştık. Bu yıl ise hedefimiz 72 bin ünite kan bağışı toplamak. 2015 yılındaki hedefimizde 75 bin ünite kan toplamak. Kanı neden topluyoruz? Kan bir tedavi aracı. Hastaneler gerekli olduğunda hastalara ihtiyaç duyduklarında kan bileşenlerini sunarak tedavi uyguluyorlar. Bizim kan toplamamızın amacı böyle bir ihtiyacın var olması ve karşılama gerekliliği. Bu bölgede kullanılan kan miktarı 63 bin ünite civarında. Biz kendi bölgesinin ihtiyacını karşılayabilecek düzeyde kan bağışı toplayabilen bir bölge konumuna geldik. Devamını temenni ediyoruz.
S.S: Kadınlar mı? Erkekler mi daha çok kan bağışında bulunuyor?
FARKINDALIK YARATTIKÇA
BAĞIŞCI ORANI ARTIYOR
Erkan Ergen: Türkiye de kadın bağışçı oranları yüzde 10’lar civarında. Bu bölgeden bölgeye değişiyor ama çok fazla oynamıyor rakamlar. Ortalama yüzde 10 civarında kadın bağışçımız var. Kan ihtiyacının yüzde 90’ını erkekler tarafından karşılanıyor. Eskişehir’de kadın kan bağışçı oranı Türkiye ortalamasının biraz üzerinde. Türkiye’de yüzde 10, Eskişehir de ise yüzde 12 civarında. Bu da çok önemli bir oran. Eskişehirli bayanlar kan bağışında Türkiye ortalamasının üzerinde. Genç yaş gurubunda Hedef 25 projesi kapsamında yapılan bağışlarda Kadın bağışçı oranın da yüzde 30’lara çıktığını görüyoruz. Kadınlara ulaştığımızda kan bağışı yapacak sayı da artıyor.
Milli Eğitim Bakanlığı ile yürütmüş olduğumuz bir proje var. Okullarda öğrenci velilerinden kan bağışı topluyoruz. Bu proje ile hem öğrencilerimizde bir farkındalık yaratıyoruz hem de gelecekte onların da kan bağışçısı olmaları yönünde olumlu bir imaj bırakmaya çalışıyoruz. Bu proje kapsamında çok önemli miktarda kan bağışı topluyoruz. Toplanan kan bağışlarında ise, kadın bağışçı oranı yüzde 35-36’lara geliyor. AB Projesi olarak şu anda Ankara’da ulusal çapta bir proje çalışması yapılıyor. Adı,’Geleceğin Kan Bağışçıları’ projesi. Bu proje kapsamında kadın bağışçı oranımızın da artırılması hedeflerden bir tanesi. Proje neticesinde bağışçı oranı yüzde 35’lere yükseliyor. Öyle zannediyorum ki kan bağışı ile ilgili farkındalık yaratıldıkça bu oran mutlaka yükselecektir.
S.S: Kan bağışlamak için size müracaat eden, kan bağışına müracaat eden herkesten kan alıyor musunuz?
HER MÜRACAAT EDEN
KİŞİDEN KAN ALMIYORUZ
Erkan Ergen: Kan Merkezlerine kan bağışı yapmak için müracaat eden herkesten kan almıyoruz. Bağışçıların mutlaka kan bağışı öncesi hemoglobin düzeyini ölçüyoruz. Bu ölçüm sonunda donör, kan bağışı yapmaya uygun ise kan bağışı yapabiliyor. Eğer uygun değilse zaten kan bağışı yapamaz. Kişinin kan vermeye uygun olup olmadığı önceden incelendiği için kişiler gönül rahatlığı ile gelerek kan bağışı için müracaat edebilirler.
S.S: Bildiğim kadar Ramazan ayında ve yaz aylarında kan bağış oranı düşüyor. Bu dönemlerde kan sıkıntısı söz konusu oluyor mu?
MOBİL ÇALIŞMALAR YAPIYORUZ
Erkan Ergen: Ramazan ayı ile çok sıcak havalar kan bağış miktarını azaltıyor. Son birkaç aydır Ramazan sıcak yaz aylarına denk geldiği için yeterli bağış toplanılamadı. Ama şu da var. Kan bağış miktarı azalmasına rağmen bugüne kadar Ramazan ve yaz aylarında bir sıkıntı ile karşılaşmadık. Eylül ayından Haziran sonuna kadar gayet iyi sayılacak bir oranda kan bağışı toplanıyor. Temmuz ve Ağustos ayı okulların kapanması, yaz tatili ve hasat mevsimi olması nedeniyle bağış miktarı düşüyor. Ama bu miktar sıkıntı yaratacak miktara düşmüyor. Kan toplamak için mobil çalışmalar yapıyoruz. Kan toplamak için gideceğiniz belli yerler var. Örneğin bir köy ya da bir kasabaya harman veya ekim zamanı giderseniz yeterli miktarda kan toplama imkanınız olmaz. Aynı şekilde Milli Eğitim Bakanlığı ile okullarda ve üniversitelerde yürüttüğümüz çalışmalarda eğitim-öğretim dönemi içerisinde yapılmakta.’
S.S: Kırsalda, ilçeler ve mahallelerde yaşayanlar kan bağışına nasıl bakıyorlar? Oralarda da kentteki gibi ilgi var mı?
KIRSALDA DA DUYARLILIK ARTTI
Erkan Ergen: Son yıllarda yapılan kampanyalar, mobil kan toplama uygulamaları nedeniyle kırsalda da kan bağış oranlarında önemli bir artış oldu. Kırsalda yaşayan vatandaşlarımızda artık hiç çekinmeden gelip kan bağışı yapıyor. İlçelere yapmış olduğumuz çalışmalar oldukça başarılı oluyor. İlçelerde mobil kan bağış araçlarımız gittiğinde genelde nüfus açısından küçük olduğu için çabuk duyuluyor. Mobil çalışmalarda en iyi kan topladığımız yerler genelde ilçeler oluyor.
S.S: Kent Merkezinde ayda kaç ünite kan topluyorsunuz?
MERKEZDE KENDİLİĞİNDE GELİYORLAR
Erkan Ergen: Kent merkezlerinde kan bağış yapılacak belli merkezlerimiz var. Örneğin Eskişehir de bir tarafı Adalar’a bakan bir kapısı da Doktorlar Caddesinde olan Kızılay Kan Alma Birimi var. İnsanlar bu merkeze giderek kan bağışında bulunuyorlar. Bir de yılda belli aralıklarla kan bağışı yapan donörlerimiz var. Bu merkezde adalar ayda bin veya bin 200 civarında kendiliğinden gelerek kan bağışında bulunanlar var ki bu da kan alma biriminde yıllık 13-14 bin ünite kan topluyoruz demektir.
S.S: Bölge Müdürlüğü olarak dört ilden sorumlusunuz. Eskişehir’i biliyoruz. Afyon, Kütahya ve Bilecik illerinde yaşayanlar Eskişehirliler gibi duyarlılık gösteriyorlar mı?
KAN BAĞIŞINDA İYİ NOKTADAYIZ
Erkan Ergen: Gerek Eskişehir merkezde gerekse Afyon, Kütahya, Bilecik illerinde kan bağışı konusunda iyi noktadayız. Bu iller kan bağışı oranlarında Türkiye’nin önde gelen illeri arasında. Şu an ihtiyacı karşılar durumdayız. Ancak kan bağışı miktarını biraz daha artırmak gerekiyor.
S.S: Bağışçının kanı bir hastaya kullanıldığında bilgilendiriyor musunuz?
BAĞIŞCI BİLGİLENDİRİLİYOR
Erkan Ergen: Biz kan bağışında bulunan donörlerimizin verdikleri kanların ne zaman ve kimlere kullanıldığı konusunda bilgilendiriyoruz. Alınan kanlar laboratuarlara geldiğinde önce testler yapılıyor. Test sonuçları çıktı. Herhangi bir sorun yoksa ayrıştırılıyor. Bir tanesi Alyuvarlar, bir tanesi plazma, diğeri ise trombositler. Daha çok kan dediğimiz o kırmızı renkteki Alyuvarları hastane bizden talep ettiğinde biz o kanın barkodunu okutuyoruz. Okuttuğumuzda sistem o kan bağışını yapan kişiyi veri tabanından buluyor ve kendisine otomatik olarak, ’bağışlamış olduğumuz kan şu an hastaya iletildi. Bir hayat kurtardığınız için teşekkür ederiz’ diye mesaj gönderiyor. Bu mesajı alan kan bağışçısının bu çok hoşuna gidiyor. İnsanlar bu mesajı okuduktan sonra bir başka insanın hayatına katkıda bulunmuş olmanın gururu ve mutluğunu yaşıyorlar.
S.S: Erkan Bey son olarak, herkes kan bağışında bulunabilir mi?
HERKES KAN BAĞIŞINDA BULUNAMAZ
Erkan Ergen: Kan bağışı yapmaya gelen insanları hekim arkadaşlar kan bağışı yapmak için riskli midir diye kontrol etmekte. Her hangi bir risk faktörü görürse kan bağışı yapmasına izin verilmemekte. Biz iki kritere bakıyoruz. 1-Vermiş olduğu kan kendisi için risk oluşturacak mı? 2-Alıcı açısından risk oluşturacak mı? Hastanelerle ‘ret’ veri tabanımızı paylaşmış durumdayız. Kan bağışı yapmak üzere kişi hastaneye geldiğinde, TC Kimlik numarası ile giriş yapıldığında o kişinin kan bağışı yapmasına engel bir durum varsa onu ekranda görüyor. Kanın güvenliğini en yüksek düzeye çıkaracak şekilde gayret gösterdiğimize inanıyorum.