Türkiye hava sahasındaki güvenlik risklerini minimize etmek, kontrolsüz uçuşların önüne geçmek ve İHA operasyonlarının emniyetle yürütülmesini sağlamak amacıyla devrim niteliğinde bir adım atılıyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), teknolojinin gelişmesiyle kullanımı yaygınlaşan İHA'lara yönelik geniş kapsamlı bir "İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı" taslağı hazırladı.
Sektörün ve kamuoyunun görüşüne sunulan yeni düzenleme; İHA’ların tasarım aşamasından üretimine, piyasaya sürülmesinden Türk semalarındaki uçuş operasyonlarına kadar tüm teknik ve hukuki süreçleri baştan aşağı değiştiriyor.
Risk Durumuna Göre 3 Yeni Kategori
Yeni talimat kapsamında İHA operasyonları, taşıdıkları risk seviyelerine göre "açık", "özel" ve "sertifikalı" olmak üzere üç ana gruba ayrılıyor. En yüksek riskli grup olan sertifikalı kategorisindeki İHA'lar, kalabalık grupların üzerinde uçuş yapabilecek, insan ve tehlikeli madde taşımacılığında kullanılabilecek. Bu kategorideki araçlar için SHGM tarafından özel "uçuşa elverişlilik sertifikası" düzenlenecek.
İHATTYS ile Havada Anlık Çatışma Önlemesi
Sürecin merkezinde yer alan İHA Takip ve Trafik Yönetim Sistemi (İHATTYS), SHGM tarafından kurulacak ve işletilecek. Bu dijital takip merkezi sayesinde, hava araçlarının anlık konumları ve uçuş emniyet verileri canlı olarak izlenebilecek.
Sistem, aynı hava sahasını aynı zaman diliminde kullanmak isteyen birden fazla İHA arasında "çatışma tespiti" yaparak pilotları ve işleticileri gerçek zamanlı olarak uyaracak. Ayrıca uçuş bölgelerine dair coğrafi veriler, makine tarafından okunabilir dijital formatta sürekli güncel tutulacak. Uçuş izinleri, onaylar ve iptaller tamamen bu dijital sistem üzerinden kayıt altına alınacak.
Tarımsal Uçuşlara Kolaylık
Tarım sektöründe İHA kullanımını teşvik etmek amacıyla bürokratik kolaylıklar da taslakta yer aldı. Tarım ve Orman Bakanlığınca ruhsatlandırılmış İHA'lar ile serbest bölgelerde (yeşil bölge) ve meskun mahal (yerleşim yeri) dışında yapılacak zirai faaliyetlerde, İHATTYS üzerinden sadece bildirim yapılması yeterli sayılacak. Bu operasyonlar için ayrıca bir yetkilendirme belgesi aranmayacak ve yapılan ilaçlama/bitki koruma faaliyetleri "tehlikeli madde taşımacılığı" kapsamında değerlendirilmeyecek.
Kurallara Uymayanlara Ağır Ceza ve Suç Duyurusu
Hava sahası kurallarını ihlal eden, izin almadan veya belirlenen sınırların dışına çıkarak uçuş yapan şahıs ve işletmelere göz açtırılmayacak. Talimata aykırı hareket edenlere 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve ilgili yönetmelikler uyarınca idari para cezası uygulanacak. SHGM, kuralları ihlal eden pilotların lisanslarını ve işletmelerin yetki belgelerini askıya alabilecek veya tamamen iptal edebilecek. Ayrıca suç teşkil eden gizli uçuşlar için Cumhuriyet başsavcılıklarına suç duyurusunda bulunulacak.
Yeni yönetmelik, güvenlik ve kişisel hakların korunması konusunda işletici ve pilotlara doğrudan sorumluluk yüklüyor. Buna göre; "İşletici ve pilot, İHA'nın terör ve yasa dışı kullanımına karşı tedbir almakla yükümlü olacak, mahremiyet ihlalinde Türk Ceza Kanunu hükümleri uygulanacak."
Yaş sınırı konusunda ise açık ve özel kategorilerde İHA kullanacak uzaktan pilotların en az 16 yaşında olması şartı getiriliyor. Ancak ağırlığı 500 gramın altında olan C0 sınıfı İHA'lar ile 16 yaşından büyük yetkin bir pilotun doğrudan gözetiminde yapılan eğitim uçuşlarında yaş sınırı aranmayacak.
Yabancı İHA'lara 20 Gün Önceden İzin Şartı
Yurt dışından getirilen ya da başka bir ülkede tescilli olan İHA’ların Türk hava sahasındaki faaliyetleri sıkı kurallara bağlanıyor. Yabancı İHA işleticileri, kendi ülkelerinden aldıkları operasyonel yetkilendirmeleri ve SHGM'nin talep ettiği risk analizlerini sunmak zorunda olacak.
Yabancı tescilli araçların Türkiye'deki her türlü uçuş operasyonu için en az 20 gün öncesinden başvuru yapılması gerekecek. Ancak doğal afet, acil durum, kamu güvenliği veya basın-yayın faaliyeti gibi öngörülemeyen durumlarda SHGM bu süreyi esnetebilecek ya da doğrudan geçici uçuş izni verebilecek. Yabancı pilotların lisansları ise mütekabiliyet (karşılıklılık) ilkesine göre değerlendirilecek.
Kamera ve Mikrofona Sıkı Kayıt Zorunluluğu
Havada kayıtsız hiçbir aracın kalmaması hedefleniyor. Ağırlığı 500 gram ve üzeri olan tüm İHA'lar ile ağırlığına bakılmaksızın üzerinde kamera, mikrofon gibi kişisel verileri kaydetmeye yarayan sensör bulunduran tüm cihazların SHGM sistemine kaydedilmesi zorunlu olacak. 150 kilogram ve üzerindeki devasa İHA'lar ise doğrudan Genel Müdürlük Hava Aracı Sicili'ne tescil edilerek resmi kuyruk işareti alacak. Tüm kayıt ve tescil işlemleri, kurumlar arası onayların ardından en geç 15 iş günü içinde neticelendirilecek.