“Evlilik Ehliyeti” nedir?

Evlilik ehliyeti, evlenecek çiftlerin yalnızca resmi prosedürleri yerine getirmesinin ötesine geçilerek, psikolojik ve sosyal yeterliliklerinin de değerlendirilmesini amaçlayan bir uygulama önerisidir. Sağlık raporu zorunluluğu ile birlikte, çiftlerden evlenmeden önce psikolojik “uygunluk” raporu alınması beklenmektedir.  Bu sistem, evlilik kararını yalnızca hukuki bir prosedür değil, bireylerin ruhsal ve sosyal durumu açısından da değerlendirilmesi gereken bir süreç haline getirmeyi hedefler.

Neden gündeme geldi?

Türkiye’de boşanma oranlarının giderek artması, aile kurumunun zayıflaması ve evlilik içi şiddet olaylarının medyada sık yer bulması, bu uygulamanın gündeme gelmesinin en temel sebeplerini oluşturuyor.  Karar alma süreçlerinde bireylerin etraflıca değerlendirilmemesi, ilerleyen yıllarda iletişim, beklenti ve karakter çatışmalarına neden olabiliyor. Bu nedenle, evlilik öncesi psikososyal destek sisteminin oluşturulması öneriliyor.  Ayrıca, evlilik sonrası süreçte karşılaşılan sorunlara erken müdahale edebilmek için rehberlik ve danışmanlık mekanizmalarının önceden kurulması da planlanıyor.

Uygulanması planlanan süreç

Öncelikle, çiftler nikâh işlemlerinden önce sağlık raporuna ek olarak psikolojik değerlendirmeye tabi tutulacak. Bu değerlendirme, bireylerin duygusal dayanıklılığı, iletişim biçimi, çatışma yönetimi ve ruhsal sağlık durumu gibi alanları kapsayacak biçimde yapılacak.  Değerlendirmeyi başarıyla geçen çiftlere “uygunluk raporu” ya da “olur raporu” verilecek; bu rapor olmadan nikâh kıyılamayacak.  Bunun yanı sıra, evlilik öncesi eğitim (iletişim, beklenti yönetimi, çatışma çözümü gibi konularda) zorunlu hale getirilecek.  Uygulamanın sadece evlilik öncesinde kalmayacağı, evlilik sonrası danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinin de sunulacağı gündemde. Böylece sorun yaşayan çiftlere erken destek sağlanması hedefleniyor.  Bazı haber kaynaklarında, evlilik ehliyeti belgesinin evlilik kredisi ve devlet desteklerinden yararlanma için şart olabileceği yönünde ifadeler de yer alıyor. 

Olası yararlar

• Boşanma oranlarının azalması:Evlilik öncesi risklerin tespiti ile daha sağlam temelde başlayan ilişkiler kurulabilir.
• Şiddet olaylarının anlaşılması:Ruhsal sorunlar ya da kişilik uyumsuzlukları önceden görülebilir ve müdahale edilebilir.
• Aile kurumunun güçlenmesi:Sağlıklı evliliklerle toplumsal yapı daha sağlam kılınabilir.
• Erken rehberlik desteği:Sorun ortaya çıkmadan müdahale edilerek çatışmaların tırmanmasının önüne geçilebilir.

 Uluslararası perspektif ve benzer uygulamalar

Bazı ülkelerde evlilik öncesi eğitim ve danışmanlık teşvik edilmiş ya da vergi/ödeme avantajlarıyla desteklenmiş durumda. Örneğin, Amerika’da çiftlere evlilik eğitimi almaları yönünde teşvikler verilebiliyor. 
 Ancak bugüne kadar tam anlamıyla “evlilik ehliyeti” gibi zorunlu psikolojik değerlendirme sistemi yaygın olarak kullanılan bir model hâlâ sınırlıdır.

Türkiye’de “evlilik ehliyeti” uygulaması, evlilik kurumuna yeni bir boyut kazandırma hedefiyle gündeme gelmiş durumda. Ama bu öneri, başarılı olabilmesi için sadece bir tasarı aşamasında kalmamalı; hukuk, etik, psikoloji ve sosyoloji açılarından sağlam bir altyapı ile desteklenmeli. Uygulama sürecinde bireysel haklar, uzman yeterliliği, bölgesel imkan farkları gibi kritik unsurların dengeli ele alınması gerekiyor.

İ