TMMOB Kimya Mühendisleri Odası Eskişehir Bölge Temsilciliği Başkanı Kenan Çalışır, son dönemde artış gösteren gıda zehirlenmeleri ve denetim yetersizlikleri hakkında önemli açıklamalarda bulundu.
Çalışır, artan gıda zehirlenmelerine dikkat çekerek, “Bu vakalar, ‘çiftlikten çatala’ uzanan gıda zincirinin herhangi bir aşamasında yeterli ve etkin kamusal denetimin olmadığını ortaya koymaktadır” dedi.
Adıyaman, Sakarya, Rize ve İstanbul’da son haftalarda yüzlerce kişinin gıda kaynaklı rahatsızlıklar nedeniyle hastanelere başvurduğunu belirten Çalışır, İstanbul’da 12 yaşındaki bir çocuğun hayatını kaybetmesinin, sağlıklı gıdaya erişimdeki sorunların çocuklar için ölümcül sonuçlar doğurabileceğini gösterdiğini vurguladı.
Çalışır, sağlıklı gıdaya erişimde ekonomik krizin belirleyici rol oynadığını ifade ederek, üreticilerin artan girdi maliyetleri nedeniyle ruhsatsız, kaçak veya doz aşımı pestisit ve veteriner ilacı kullanımına yöneldiğini söyledi. Halkın alım gücünün düşmesinin ucuz ve denetimsiz gıdaların tüketimini artırdığını belirten Çalışır, “Besinlerin bozulmaya elverişli koşullarda saklanması ve taşınması riski büyüyor. Küçük işletmelerde hijyen ve gıda yönetim sistemleri son derece yetersiz” dedi.
Zehirlenmelerin başlıca nedenleri
Çalışır’a göre gıda zehirlenmelerinin büyük çoğunluğu hijyen eksikliği ve uygunsuz saklama koşulları nedeniyle gerçekleşiyor:
Gıdaların 5°C–63°C arasındaki “tehlikeli sıcaklık bölgesi”nde uzun süre bekletilmesi bakterilerin hızla çoğalmasına neden oluyor.
Et, tavuk ve deniz ürünleri gibi yüksek riskli gıdaların iç sıcaklığı minimum 75°C’ye ulaşmadığında patojen mikroorganizmalar hayatta kalabiliyor.
Açılmış süt ve süt ürünleri 3–7 gün içinde tüketilmeli; şişmiş ambalajlar mikrobiyal aktivite veya toksin oluşumunun göstergesidir ve tüketilmemelidir.
Küçük ölçekli işletmelerde dar alanlar, yetersiz havalandırma, uygun olmayan soğutucular, personel sirkülasyonu ve eksik hijyen eğitimleri yüksek risk oluşturuyor.
Zehirlenme şüphesi görülen bireylerin hızlı şekilde sağlık kuruluşuna başvurması, şüpheli gıda örneklerinin izole edilerek laboratuvara gönderilmesi gerektiğini belirten Çalışır, vatandaşları uyardı.
Önlemler ve öneriler
Çalışır, güvenli gıdaya erişimin temel insan hakkı olduğunu hatırlatarak şu önerilerde bulundu:
Denetim süreçleri güçlendirilmeli, rutin ve habersiz denetimler yaygınlaştırılmalı.
Yerel yönetimlerin denetim yetkileri artırılmalı.
Gıda analiz laboratuvar sayısı ve denetim kapasitesi artırılmalı; gerçek zamanlı erken uyarı sistemleri kurulmalı.
Üretimden tüketime tüm gıda zinciri şeffaf, izlenebilir ve dijital olarak takip edilebilir hale getirilmeli.
Tüm gıda işletmelerinde kapasiteye bakılmaksızın zorunlu personel çalıştırma yükümlülüğü tekrar hayata geçirilmeli.
Çalışır, gıda zehirlenmelerinde dikkat edilmesi gereken hususları şöyle sıraladı:
“Gıda zehirlenmelerinde ani artış araştırılmalı”
“‘Çiftlikten çatala’ gıda güvenliği şart”
“Çapraz bulaş gıda zehirlenmelerinin başlıca nedeni”
“Denetimler artmalı”
“Ruhsatsız ve izinsiz işletmelere izin verilmemeli”
“Gıda etiket okuryazarlığı hayati önemde”
TMMOB Kimya Mühendisleri Odası, halk sağlığının korunması ve güvenli gıdaya erişimin sağlanması için devletin ve yerel yönetimlerin etkin rol oynaması gerektiğini vurguladı.