Diyabet, ilk dönemlerinde belirgin şikâyetlere neden olmayabildiği için uzun süre fark edilmeden ilerleyebiliyor. Özellikle Tip 2 diyabette kan şekeri yıllar içinde kademeli olarak yükselirken kişi kendisini sağlıklı hissedebiliyor. Ancak bu süreçte yüksek kan şekeri; kalp, damar, böbrek ve göz sağlığını olumsuz etkileyebiliyor.
Medical Park Ataşehir Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Elif Ulusoy Demir, hastalığın erken teşhisinde düzenli taramanın önemine dikkat çekerek risk grubundaki kişilerin yaş ve belirti beklemeden değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Kan şekeri yükselirken belirtiler fark edilmeyebilir
Tip 2 diyabetin yavaş ilerleyen bir hastalık olduğunu belirten Dr. Demir, vücudun kan şekerindeki değişime bir süre uyum sağlayabildiğini ifade etti. Bu nedenle aşırı susama, sık idrara çıkma ve açıklanamayan yorgunluk gibi belirtiler bazen yıllarca ortaya çıkmayabiliyor.
Demir, hastalığın belirti vermeden ilerlediği dönemin riskine şu sözlerle dikkat çekti:
"Vücudumuz bu yavaş değişime belli bir süre uyum sağladığı için aşırı susama, sık idrara çıkma veya açıklanamayan yorgunluk gibi klasik belirtiler çok uzun süre, bazen yıllarca hiç hissedilmeyebilir. Asıl tehlike de tam olarak bu sessizlik dönemidir."
Diyabetin sık görülen belirtileri arasında sık idrara çıkma, aşırı susama, ağız kuruluğu, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik ve bulanık görme yer alıyor.
Diyabet taraması için 35 yaşını beklemek gerekmeyebilir
Ailesinde özellikle anne, baba veya kardeş gibi birinci derece yakınlarında diyabet bulunan kişilerin düzenli tarama yaptırması gerektiğini belirten Demir, tarama yaşının kişinin risk durumuna göre değişebileceğini söyledi.
Demir'in aktardığı önerilere göre, herhangi bir şikâyeti veya ek risk faktörü bulunmayan yetişkinlerde diyabet taramalarına 35 yaşında başlanması öneriliyor. Aile öyküsüne fazla kilo, bel ve karın çevresinde yağlanma, hareketsizlik ya da yüksek tansiyon eşlik ediyorsa tarama için bu yaşın beklenmemesi gerekiyor. Kilo problemi ve aile öyküsü bulunan çocuk ve ergenlerin de diyabet açısından değerlendirilmesi önem taşıyor.
Açlık şekeri normal olsa da HbA1c yüksek çıkabilir
Diyabet taramasında kullanılan açlık kan şekeri ve HbA1c testlerinin farklı ölçümler sunduğunu belirten Dr. Demir, yalnızca açlık kan şekeri sonucuna bakılarak değerlendirme yapılmasının yanıltıcı olabileceğini ifade etti.
Açlık kan şekeri ölçüm anındaki değeri gösterirken HbA1c testi son üç aylık kan şekeri düzeyine ilişkin bilgi veriyor. Demir, iki test arasındaki farkı şöyle anlattı:
"Açlık şekerimiz normal halde HbA1c yüksek çıkabilir. Açlık kan şekeri sadece kan verdiğiniz o anın anlık değeridir. Ancak HbA1c dediğimiz test, son üç ayın kan şekeri değerlerini gösterir. Bu nedenle yalnızca sabah bakılan açlık şekerine güvenip bende diyabet yok demek yanıltıcı olabilir."
İnsülin direnci diyabete giden sürecin önemli aşamalarından biri
Tip 2 diyabet gelişiminde insülin direncinin önemli rol oynadığını kaydeden Demir, normal koşullarda insülinin kandaki şekerin hücrelere girerek enerjiye dönüşmesini sağladığını belirtti.
İnsülin direnci geliştiğinde hücreler insüline yeterli yanıt veremiyor. Pankreas ise kan şekerini dengeleyebilmek için daha fazla insülin üretmeye çalışıyor. Bu sürecin zaman içinde Tip 2 diyabete dönüşebileceğini ifade eden Demir, fazla kilo ve hareketsizliğin risk üzerindeki etkisine de dikkat çekti.
Çocuklarda beslenme ve hareketsizlik riski artırıyor
Bel ve karın çevresindeki yağlanmanın insülin direncini artırabildiğini belirten Demir, yanlış beslenme alışkanlıkları ve fiziksel hareketsizliğin Tip 2 diyabet gelişiminde etkili olduğunu söyledi.
Çocuk ve gençlerde diyabet görülme sıklığındaki artışa da değinen Demir, paketli gıdalar, rafine şeker içeren içecekler ve fast-food tüketiminin metabolik sağlık üzerindeki etkilerini anlattı.
Demir, "Paketli gıdaların, rafine şeker içeren içeceklerin ve fast-food tüketiminin artması çocukların küçük yaşlardan itibaren aşırı kalori ve karbonhidrat yüküne maruz kalmasına neden oluyor. Yüksek kalorili beslenmenin hareketsiz bir yaşamla birleşmesi, çocukların metabolik dengesini çok erken yaşta bozarak Tip 2 diyabete zemin hazırlıyor" dedi.
Diyabet riskini azaltmak için yaşam alışkanlıkları değiştirilmeli
Diyabetten korunmada kısa süreli diyetler yerine sürdürülebilir yaşam tarzı değişikliklerinin benimsenmesi gerektiğini vurgulayan Demir, işlenmiş gıdalar ile rafine şeker içeren yiyecek ve içeceklerin sınırlandırılmasını önerdi. Lif oranı yüksek besinlerin tercih edilmesi ve düzenli fiziksel aktivite de önerileri arasında yer aldı.
Her gün 30-45 dakika orta tempolu egzersizin kasların kandaki şekeri kullanmasına yardımcı olabileceğini belirten Demir, vücut ağırlığındaki yüzde 5 ila 10'luk azalmanın da diyabet riskini ciddi oranda düşürebileceğini ifade etti.
Kontrolsüz diyabet kalp, böbrek ve gözleri etkileyebiliyor
Kan şekeri kontrol altına alınmadığında vücudun birçok organının zarar görebileceğini belirten Demir, özellikle kalp ve beyin damarları, böbrekler, gözler ve sinir sisteminin risk altında olduğunu söyledi.
Yüksek kan şekerinin damar yapısını bozarak kalp krizi ve inme riskini artırabileceğini kaydeden Demir, böbrek hasarı ve görme kaybının yanı sıra sinir sistemi hasarının da ortaya çıkabileceğini belirtti. Sinirlerde oluşan hasar özellikle ayaklarda his kaybına ve iyileşmeyen yaralara neden olabiliyor.
Kan şekeri ölçüm sıklığı kişiye göre belirlenmeli
Diyabet tanısı alan kişilerin kan şekeri takibinin tedaviye ve hastalığın seyrine göre planlanması gerektiğini belirten Demir, parmak ucundan ölçüm yapan cihazların yanı sıra kola takılan ve 24 saat boyunca ölçüm gerçekleştiren sensörlerin de kullanılabildiğini aktardı.
Özellikle insülin kullanan veya kan şekeri dalgalanmaları fazla olan hastalarda ölçüm sıklığının artırılabildiğini ifade eden Demir, ölçümlerin zamanlamasının hekim tarafından kişiye özel belirlenmesi gerektiğini söyledi. Evde kan şekeri takibinin yanı sıra doktorun önerdiği aralıklarla kan testlerinin de yaptırılması gerektiğini vurguladı.